zapamiętaj mnie
Jesteś niezalogowany, załóż konto jeśli go nie posiadasz, lub przypomnij hasło

Informed - Internetowa Informacja Medyczna

Alternative content

Wyszukiwarka artykułów:

Zaburzenia psychiczne spowodowane substancjami psychoaktywnymi.22-10-2010

Cz. 1 - Wstęp, uzależnienie typu opiatowego, uzależnienie od konopi indyjskich (marihuany)

     Używanie środków psychoaktywnych dla odprężenia czy rozrywki staje się niechwalebną częścią naszej kultury, mimo, że nie jest powszechnie aprobowane i często prowadzi do naruszenia przepisów. Osoby, które nie ponoszą żadnych wyraźnych szkód, używające substancji psychoaktywnych sporadycznie i w niewielkich ilościach, co wyklucza działanie toksyczne uchwytne klinicznie, rozwój tolerancji i zależności fizycznej, wymykają się ze statystyk obejmujących osoby uzależnione. To jednak one są potencjalnie zagrożone uzależnieniem, a pierwszymi, do których, po przekroczeniu tej zwiewnej granicy, zgłoszą się – będą lekarze rodzinni. Warto zaznaczyć, że często środki psychoaktywne przyjmowane są w postaci naturalnej, nie są czystymi wyizolowanymi związkami chemicznymi, które są najdroższe, ale stanowią mieszaninę rozmaitych substancji psychoaktywnych (np. nie przetworzone opium, grzyby halucynogenne, liście krzewu koki) [1].

     Przed omówieniem skutków uzależnień nakreślimy podstawowe terminy wiążące się z nadużywaniem substancji psychoaktywnych:
• Zależność psychiczna to uczucie zaspokojenia po zażyciu i pragnienie ponowienia przyjęcia środka w celu wywołania euforii lub uniknięcia złego samopoczucia. Może ona w niektórych przypadkach przesądzać o konieczności stosowania danego środka.
• Zależność fizyczna to przystosowanie się organizmu do substancji, czemu towarzyszą rozwój tolerancji oraz zespół odstawienia (abstynencyjny).
• Zespół abstynencyjny to dokuczliwe objawy fizyczne, które pojawiają się po odstawieniu środka lub po podaniu odpowiedniej dawki specyficznego antagonisty.
• Tolerancja to konieczność stopniowego zwiększania dawki w celu osiągnięcia takiego efektu, jaki wcześniej występował po mniejszej ilości środka przy czym zależność fizyczna i tolerancja nie występują w każdym rodzaju uzależnienia. Zależność psychiczna jest typowa dla przewlekłego stosowania kokainy, marihuany, amfetaminy, LSD, halucynogenów, meskaliny. Nie występuje tu zespół abstynencji, może rozwijać się tolerancja, a reakcja na odstawienie przypomina nieco zespół abstynencyjny (depresja i senność po kokainie lub amfetaminie, zmiany w EEG po amfetaminie). Natomiast zarówno zależność fizyczna jak i psychiczna są charakterystyczne dla: opiatów, barbituranów, anksjolityków [1,2].

     1. Uzależnienie typu opiatowego. Jest to silna zależność psychiczna, przejawiająca się przymusem ciągłego przyjmowania opiatów, której towarzyszy rozwój tolerancji, zmuszający do stałego zwiększania dawki w celu osiągnięcia pierwotnego efektu oraz nasilająca się w miarę upływu czasu zależność fizyczna [1,2]. Opiaty naturalne to morfina i kodeina, półsyntetyczne: heroina, syntetyczne: fentanyl[2,3]. Zaprzestanie przyjmowania związków opiatowych lub podanie środka o działaniu antagonistycznym wyzwala samoistnie przemijający zespół abstynencyjny.

     Tolerancja i zależność fizyczna rozwijają się szybko – niekiedy już po 2-3 dniach regularnego stosowania w dawkach terapeutycznych . Między związkami opiatowymi występuje tolerancja krzyżowa, tak że możliwe jest zastępowanie jednego środka drugim [1,2].
Tolerancja rozwija się jednak nierównomiernie, np. w przypadku meperydyny – chorzy znoszą duże dawki leku, ale cierpią z powodu działania pobudzającego i atropinopodobnego, przy heroinie natomiast wzrasta tolerancja wobec działania euforyzującego i dochodzi do podwyższenia dawki śmiertelnej, utrzymują się jednak: znaczne zwężenie źrenic i zaparcia[1,2]. Ostre zatrucie opiatami cechuje: euforyczny nastrój, zaczerwienienie twarzy, świąd skóry, zwężenie źrenic, senność, zmniejszenie częstości i głębokości oddechów, spadek ciśnienia tętniczego krwi, bradykardia, hipotermia. Opiatowy zespół abstynencyjny należy podejrzewać, gdy u chorego obserwujemy pobudzenie OUN, (co jest przeciwieństwem działania farmakologicznego tych środków). Przy czym ciężkość zespołu abstynencyjnego jest tym większa im wyższe były dawki opiatów i dłuższy okres uzależnienia.
     W przypadku heroiny zespół abstynencyjny pojawia się już po 4-6 h od jej odstawienia i osiąga największe nasilenie po 36-72 h. Na początku występuje lęk i silna potrzeba przyjęcia opiatów, wzrasta spoczynkowa częstość oddechów (> 16/min), występuje ziewanie, łzawienie i wyciek z nosa, rozszerzenie źrenic, „gęsia skórka”, drżenie rąk i mięśni, uderzenia gorąca i zimna, bóle mięśniowe, brak apetytu. Metadonowy zespół abstynencyjny rozwija się wolniej i jest lżejszy, niż w przypadku heroiny, mimo że subiektywne odczucia pacjentów bywają odwrotne [1,2].

     Powikłania stosowania opioidów wynikają z braku higieny przy iniekcjach. Należą do nich:
• Choroby płuc: zachłystowe i bakteryjne zapalenia płuc, ropnie płuc, septyczna zatorowość płuc, niedodma i zwłóknienie płuc spowodowane ziarninowaniem tkanki łącznej po użyciu talku, rzadki jest obrzęk płuc, przy czym przewlekłe uzależnienie od heroiny prowadzi do zmniejszenia pojemności życiowej i nieznacznego lub umiarkowanego spadku pojemności dyfuzyjnej płuc,
• Choroby wątroby: wirusowe zapalenie wątroby typu C i B, zaburzenia funkcji wątroby,
• Choroby układu mięśniowo-szkieletowego: zapalenie szpiku kostnego (zwłaszcza kręgów lędźwiowych), infekcyjne zapalenia stawów krzyżowo-biodrowych, kostniejące zapalenie mięśni („łokieć narkomana”), czyli przekształcanie się tkanki mięśniowej, zniszczonej przez manipulacje igłą, w tkankę kostną, uszkodzenie mięśnia ramiennego, które prowadzi do zastąpienia włókien mięśniowych przez złogi wapnia,
• Zaburzenia immunologiczne: u 90% narkomanów – hipergammaglobulinemia zarówno w klasie IgG i IgM (przypuszczalnie wynikają one ze stymulacji przez antygeny, które pochodzą z infekcji lub substancji przyjmowanych pozajelitowo), zakażenie HIV i rozwinięcie AIDS,
• Zaburzenia neurologiczne: śpiączki i niedotlenienia mózgu, toksyczne niedowidzenie (spowodowane chininą zanieczyszczającą preparaty heroiny), poprzeczne zapalenie rdzenia, uszkodzenie pojedynczych nerwów i polineuropatie (m.in. zespół Gullaina-Barré), powikłania mózgowe - wtórne do bakteryjnego zapalenia wsierdzia (bakteryjne zapalenie opon, tętniak bakteryjny, ropień mózgu, ropnie pod- i nadoponowe), ponadto stwierdza się ostra mózgową postać malarii i mózgowe powikłania wirusowego zapalenia wątroby i tężca,
• Inne powikłania to ropnie skóry, zapalenie tkanki łącznej, naczyń limfatycznych, węzłów chłonnych, żył, z czasem – owrzodzenia skóry w wyniku podskórnych podawań heroiny (gdy w wyniku bliznowacenia droga dożylna przestaje być dostępna) [1,3].
Każdy lekarz rodzinny może mięć pacjentkę-narkomankę w ciąży: należy pamiętać, że:
• heroina i metadon łatwo przenikają barierę łożyskową,
• matka zakażona HIV lub HBV może zakazić noworodka,
• odstawienie heroiny lub metadonu pod koniec trzeciego trymestru ciąży może wywołać poród,
• metadon w niewielkiej ilości przenika do mleka matki, stąd pacjentki mogą karmić piersią,
• u niemowlęcia uzależnionej od opioidów matki obserwuje się: drżenia, przeraźliwy płacz, drgawki, przyspieszony oddech.

     2. Uzależnienie od konopi indyjskich (marihuany). Jest to przewlekłe lub okresowe stosowanie ziela lub przetworów konopi indyjskich w celu uzyskania pożądanych subiektywnych doznań, które prowadzi tylko do zależności psychicznej. Nie występuje w tym typie zależność fizyczna, nie ma więc zespołu abstynencyjnego. Nie stwierdzono przy przewlekłym stosowaniu konopii żadnych zaburzeń w układzie immunologicznym i rozrodczym. Obserwowano natomiast uszkodzenie płuc, nawet, gdy stosowanie marihuany nie było kojarzone z paleniem papierosów. Przy dłuższym stosowaniu występują przewlekłe zapalenia spojówek, gardła, krtani oraz oskrzeli Notowano również mniejszą masę urodzeniową ciała noworodków matek palących marihuanę.
U stosujących kannabinole (marihuana, haszysz) opisuje się: zakłóconą zdolność nawiązywania kontaktów z otoczeniem i zaburzenia funkcji motorycznych, poczucia głębi i upływu czasu, które stwarzają zagrożenie podczas prowadzenia samochodu.
     U uzależnionych możliwe jest zaostrzenie objawów schizofrenii, nawet gdy przyjmowany jest neuroleptyk. Przewlekłe stosowanie wywołuje zespół amotywacyjny, czyli brak zainteresowania otoczeniem, bezsenność, osłabienie pamięci, spadek sprawności intelektualnej i psychomotorycznej [1-3], ograniczenie sprawności funkcji psychicznych.


Dr med. Donata Kurpas

Piśmiennictwo: 1. Berkow R. (red) MSD Manual. Podręcznik diagnostyki i terapii. Wydawnictwo Medyczne Urban&Partner, Wrocław 1995. 2. Danysz A., Kleinrok Z. (red) Podstawy farmakologii dla lekarzy, farmaceutów i studentów medycyny. Wydawnictwo VOLUMED, Wrocław 1996. 3. Sloane pd, Slatt LM, Curtis P.(red Steiwko A) Medycyna rodzinna. Wydawnictwo Medyczne Urban&Partner, Wrocław 1998.

Cz. 2 - Uzależnienie typu kokainowego, amfetaminowego, od halucynogenów i lotnych rozpuszczalników

Komentarze