zapamiętaj mnie
Jesteś niezalogowany, załóż konto jeśli go nie posiadasz, lub przypomnij hasło

Informed - Internetowa Informacja Medyczna

Alternative content

Wyszukiwarka artykułów:

Zaburzenia odżywiania - anoreksja i bulimia! 15-08-2011

Cz. 1   Przyczyny i rozpoznanie

     Psychogenne zaburzenia odżywiania – anoreksja i bulimia – charakteryzują się nieprawidłowymi postawami i zachowaniami zdrowotnymi. Klasyfikacja Światowej Organizacji Zdrowia wyraźnie wskazuje na największe znaczenie koncentracji na utrzymaniu odpowiedniej masy i kształtów ciała w powstaniu zaburzeń odżywiania. W przypadku jadłowstrętu psychicznego zaburzone jest postrzeganie obrazu własnego ciała.

     Sam termin „anoreksja” powstał przez połączenie greckich słów an (pozbawienie, brak) oraz orexis (apetyt) i jest ogólnym określeniem na brak łaknienia lub awersje do pokarmu. Jako najczęstszą przyczynę anoreksji podaje się chęć odchudzenia i upodobnienie się do modelek i aktorek lansowanych przez mass media. Jednak to tylko uproszczenie problemu, prawdziwe przyczyny leżą o wiele głębiej. Bardzo często na anoreksje zapadają osoby z niska samooceną, rozpaczliwie potrzebujące akceptacji innych, opętane myślą, że dzięki utracie kilogramów ich życie się poprawi, wszystkie problemy znikną. Wielu psychologów uznaje za jedną z przyczyn stosunki panujące w rodzinie i brak komunikacji. Chory na anoreksję czuje się przytłoczony, sądzi, że nie ma wpływu na własne życie. Ograniczanie pożywienia daje mu poczucie kontroli, którego tak bardzo potrzebuje. Wbrew stereotypom anorektyczka wcale nie musi być bardzo szczupła.

     Bulimia (łac. bulimia nervosa) jest również chorobą o podłożu psychicznym. Choć osoby chore na bulimię zdają sobie sprawę z utraty kontroli nad własnym odżywianiem, często się przejadają, a następnie stosują sposoby kontrolowania wagi, które mogą być niebezpieczne dla zdrowia.

     Epidemiologia
1% dziewcząt w okresie adolescencji cierpi na anoreksję (AN). Na 10 przypadków anoreksji u kobiet przypada jedno zachorowanie u mężczyzn, a 5-20% osób chorujących na anoreksję umiera (pomimo prób leczenia). Warto zaznaczyć, że zapadalność na AN rośnie (Japonia 2x od 1976 do 1981; Polska 5x do 1994).
AN występuje w dwóch szczytach: w okresie pokwitania (13-14rż) i w 17-18 rż.
Rozpowszechnienie w populacji 11-15 lat wynosi 0,1% (1/1000), a w grupie 16-18 lat 1% (10/1000) .
Na bulimię choruje 20% nastolatek, 5% kobiet w wieku 20-25 lat, w populacji ogólnej odsetek zachorowań sięga 2-5%. Dziewczęta chorują dziewięciokrotnie częściej niż chłopcy.

     Etiologia
Przyczyny powodujące anoreksję, których znaczenie wykorzystuje się w terapii można podzielić na:
Czynniki indywidualne:
· zaburzony obraz siebie,
· trudności w autonomicznym funkcjonowaniu,
· silna potrzeba osiągnięć,
· otyłość,
· doświadczenie nadużycia seksualnego,
· chroniczna choroba somatyczna;
Czynniki rodzinne:
· przecenianie społecznych oczekiwań,
· występowanie zaburzeń jedzenia w rodzinie,
· występowanie chorób afektywnych lub alkoholizmu,
· relacje rodzinne, które utrudniają osiąganie autonomii w okresie dorastania,
· trudności pacjentki w pokonaniu zadań fazy cyklu życia rodziny, jaką jest dorastanie, a przede wszystkim zakończenie procesu separacji; trudność ta może wynikać nie tylko z aktualnej struktury rodziny, ale także z przekazów wielopokoleniowych na temat świata, samodzielności, a zwłaszcza niezależności i roli kobiety; inne to uwikłanie, nadopiekuńczość, matki lękowe, sztywność, unikanie konfliktów, włączanie dziecka do walki małżeńskiej, brak bliskości i porozumienia, okres dojrzewania, silne sytuacje stresowe, zmiany w sytuacji rodziny;
Czynniki kulturowe:
· ideał szczupłej sylwetki,
· społeczne oczekiwanie atrakcyjności formułowane wobec kobiet,
· konieczność pełnienia wielu sprzecznych i trudnych do pogodzenia ról - moda na określony ideał kobiecej sylwetki, szczupłość stająca się synonimem atrakcyjności i powodzenia, opinia, że wygląd decyduje o wartości kobiety, przekonanie o konieczności spełniania społecznych oczekiwań prymuski.

Wśród innych przyczyn AN wymienia się:
• czynniki genetyczne – grupa genów zlokalizowanych na chromosomie 1,
• zaburzenia neuroprzekaźnikowe z udziałem serotoniny, NA, opioidów endogennych,
• endokrynopatie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza,
• obciążenia pre- i perinatalne,
· zaburzenia w indywidualnym rozwoju emocjonalnym (problemy z akceptacją własnej kobiecości, seksualności, lęk przed dorosłością i samodzielnością).
Dodatkowo rozpatruje się:
· aspekt fizjologiczny - proces dojrzewania związany jest u kobiet ze znacznym przyrostem tkanki tłuszczowej oraz widocznym powiększeniem się okolic piersi, bioder i pośladków, taka zmiana wyglądu, zarówno przez samą kobietę jak i jej otoczenie, bywa określana jako przytycie i oceniana negatywnie;
· aspekt samooceny - kryteria oceny kobiet są niejednoznaczne, a wymagania stawiane przez kulturę - często sprzeczne, może to powodować poczucie niepewności i mniejszej wartości bez wyraźnego powodu oraz skonkretyzowanie tych doznań w obszarze wyglądu i wagi.
· aspekt feministyczny - kult szczupłej sylwetki nakłada na kobiety obowiązek nieustannej pracy nad własnym ciałem, które staje się swojego rodzaju towarem. Od jego jakości zależeć ma przychylność otoczenia oraz potwierdzenie obecności takich cech jak samokontrola, ambicja czy skuteczność w dążeniu do celu [1-4].
Głodzenie daje poczucie wartości, siły, autonomii, samokontroli, wyjątkowości i oryginalności.

     W etiopatogenezie bulimii istotne są trzy grupy czynników, podobnie jak w jadłowstręcie psychicznym. Wśród czynników indywidualnych, biologicznych stosunkowo największe znaczenie przypisywane jest zaburzeniom w przekaźnictwie serotoninergicznym w mózgu, co znalazło odbicie w schematach terapii bulimii. Mniejszy nacisk kładzie się na trudności w zakończeniu procesu separacji od rodziny (chore na bulimię to zazwyczaj młode kobiety, które zyskały już częściową choćby samodzielność). Podkreśla się natomiast, że pacjentki mają poważne zaburzenia osobowości, o typie osobowości border-line z bardzo niską samooceną. Zwraca się uwagę na związki bulimii z chorobami afektywnymi.
W charakterystyce rodzin kobiet chorych na bulimię podkreśla się ich chaotyczność, brak struktury, a także stosunkowo częste przypadki patologii społecznej (alkoholizm, choroba psychiczna jednego z rodziców lub wykorzystywanie seksualne pacjentek). Jednak i te rodziny mają problem z separacją i indywidualizacją dorastających dzieci.
Objawy rozwijającego się zaburzenia odżywiania się
Każde z poniższych stwierdzeń może być wskazaniem, że u pacjentki rozwija się anoreksja, bulimia lub inne zaburzenie odżywiania o podłożu psychogennym.
Dzieje się tak wówczas, gdy:
1. Jest ona zaabsorbowana wagą, jedzeniem, dietami odchudzającymi i kaloriami.
2. Jej waga spada do nienormalnie niskiego poziomu.
3. Je dużo, ale nigdy nie przybywa na wadze.
4. Próbuje różnie usprawiedliwiać niejedzenie
5. Dzieli jedzenie i zachowania na jednoznacznie „dobre" i „złe" kategorie.
6. Przeważnie idzie do łazienki zaraz po posiłku i przebywa tam przez dłuższy czas (na ogół więcej niż dziesięć minut).
7. Miewa przekrwione oczy.
8. Często skarży się, że jest gruba.
9. Ze spiżarni lub lodówki tajemniczo znikają duże ilości jedzenia.
10. Nosi luźne ubrania, ukrywające sylwetkę.
11. Bywa w złym humorze lub rozdrażniona bez powodu.
12. Często złości się lub jest smutna bez wyraźnej przyczyny
13. Odmawia jedzenia pewnych pokarmów i tłumaczy to w nierozsądny lub nielogiczny sposób
14. Głodzi się regularnie.
15. Doskwiera jej chroniczne zmęczenie lub brak energii.
16. Ma powiększone ślinianki.
17. Na grzbietach dłoni widać otarcia naskórka z powodu dotykania nimi do przednich zębów w trakcie prowokowania wymiotów.
18. Często jest jej zimno.
19. Źle sypia i wstaje z łóżka w nocy.
20. Wydaje się, że nikt nigdy nie widział jej jedzącej.
21. Zażywa środki przeczyszczające lub często robi sobie lewatywy.
22. Są pewne oznaki tego, że wymiotuje, nawet wtedy kiedy nie jest chora.
23. Chętnie przyrządza potrawy dla innych osób, ale sama odmawia jedzenia.
24. Badanie stomatologiczne potwierdza, że szkliwo na zębach jest zniszczone i pojawia się coraz więcej ubytków.
25. Spożywa dużo niskokalorycznego jedzenia, chętnie sięga po napoje i gumę do żucia bez cukru, kawę, musztardę, ostre przyprawy.
26. Wydaje się, że jedzeniem nagradza samą siebie.
27. Obsesyjnie liczy kalorie.
28. Włosy wypadają jej lub stają się suche i łamliwe.
29. Broni się przed przytyciem.
30. Wydaje pieniądze, ale nie wiadomo na co.
31. Wpada w panikę, jeśli nie może się zważyć.
32. Wykonuje wyczerpujące, intensywne ćwiczenia, żeby spalić spożyte kalorie.
33. Raz drastycznie ogranicza jedzenie, to znów znacznie zwiększa jego ilość.
34. Jej masa ciała gwałtownie się zmienia; występują wahania od czterech do pięciu kilogramów, niekiedy więcej, w górę lub w dół.
35. Cykl menstruacyjny jest nieregularny, bez żadnych określonych powodów.
36. Zwraca nadmierną uwagę na swój wygląd, od którego zależy jej samoocena.
37. Jest blada i skarży się na zawroty głowy.

     Wobec powyższego - SPRAWDŹ, CZY PODEJRZANA O ZABURZENIA ODŻYWIANIA…
* mało i niechętnie je, regularnie opuszcza obiady czy kolacje. T N
* najchętniej je w samotności. T N
* jest nadpobudliwa. T N
* dużo ćwiczy, biega, forsuje swój organizm. T N
* gotuje dla domowników wymyślne potrawy, a sama nic nie je lub je bardzo mało. T N
* wyraźnie chudnie. T N
* przestaje miesiączkować lub ma bardzo nieregularne miesiączki (wydłuża się przerwa między kolejnymi menstruacjami). T N
* często rozmawia o kaloriach, zawartości tłuszczu w jedzeniu. T N
* używa środków przeczyszczających, zamyka się w toalecie, znika po posiłkach w toalecie i wymiotuje. T N
* wypadają jej włosy. T N
* jest jej stale zimno. T N
* ma lodowate ręce. T N
* ubiera się na cebulę. T N
* jest osłabiona. T N
* ma kłopoty z koncentracją. T N

Dodatkowo pomocny może być Kwestionariusz Zaburzeń Odżywiania dla pacjentów:

Kwestionariusz Zaburzeń Odżywiania (Eating Disorders Questionnaire)
Czy jesteś nadmiernie zainteresowany jedzeniem, dietami, swoją wagą?
Czy jesz pomimo, że nie jesteś głodny, lub tracisz kontrolę nad jedzeniem?
Czy uważasz się za zbyt grubego, pomimo tego, że inni uważają cię za szczupłego?
Czy nadużywasz środków przeczyszczających, lub moczopędnych?
Czy denerwuje cię to, że nie potrafisz zmienić swoich sposobów jedzenia?
Czy wymiotujesz po to aby schudnąć?
Jeśli jesteś kobietą, to czy masz zatrzymanie miesiączek?
Czy twoje samopoczucie zależy głównie od tego ile zjadłeś?

KLINICZNE SYMPTOMY ANOREXIA NERVOSA:
Somatyczne:
♦ Wychudzenie - postępujący zanik tkanek ciała
♦ Sucha, łuszcząca się skóra - „brudna karnacja"
♦ Zasinienie dłoni i stóp
♦ Obrzęki dłoni, stóp i twarzy
♦ Owłosienie typu lanugo (płodowe)
♦ Kruche, łamliwe włosy na głowie
♦ Wypadanie włosów w dole pachowym i na wzgórku łonowym
♦ Zwolnienie akcji serca - zastoinowa niewydolność krążenia
♦ Niedokrwistość
♦ Obniżone ciśnienie krwi
♦ Zwolnienie oddechów
♦ Zanik miesiączkowania
♦ Nietolerancja chłodu - paniczny lęk przed zimnem
♦ Wzdęcia
♦ Zaparcia
♦ Osteoporoza
Psychiczne:
♦ Spowolnienie psychoruchowe
♦ Potrzeba izolacji
♦ Nadwrażliwość na bodźce
♦ Powrót do dziecięcych zachowań (wtórny infantylizm)
Kryteria diagnostyczne anorexia nervosa wg DSM IV
♦ Ciężar ciała poniżej granicy wagi minimalnej dla wieku i wzrostu lub poniżej 85% wagi oczekiwanej wagi lub brak należnego przyrostu w okresie wzrastania 85% poniżej ciężaru wagi należnej
♦ Paniczny lęk przed przyborem masy ciała
♦ Zaburzenie postrzegania ciężaru i kształtu ciała
♦ Pierwotny brak miesiączki lub wtórny brak miesiączki / brak trzech kolejnych cykli miesiączkowych 7

Kryteria diagnostyczne wg ICD-10 (F50.0)
Anoreksję (jadłowstręt psychiczny) diagnozuje się, gdy występują wszystkie 4 wymienione niżej objawy (u dzieci 5 objawów):
1) spadek masy ciała (lub – u dzieci – brak przyrostu wagi), prowadzący do wagi ciała co najmniej 15% poniżej prawidłowej lub oczekiwanej w stosunku do wieku i wzrostu (indeks wagi ciała wynosi poniżej 17,5 kg/m2);
2) spadek wagi jest narzucony przez samego chorego poprzez unikanie tuczącego pożywienia; a ponadto za pomocą jednej z następujących czynności: prowokowanie wymiotów, przeczyszczanie, wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, stosowanie leków tłumiących łaknienie lub środków moczopędnych;
3) samoocenianie siebie jako osoby otyłej oraz strach przed przytyciem, co prowadzi do narzucania sobie niskiego progu wagi ciała; obawa przed otyłością występuje w formie natrętnej myśli nadwartościowej;
4) zaburzenia endokrynne, przejawiające się u kobiet zanikiem miesiączkowania, a u mężczyzn utratą zainteresowań seksualnych i potencji (wyjątkiem jest krwawienie z dróg rodnych u kobiet stosujących substytucyjne leczenie hormonalne, najczęściej w postaci przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych); stwierdza się również wzrost poziomu hormonu wzrostu i kortyzolu oraz zmiany metabolizmu hormonu tarczycy i zaburzenia wydzielania insuliny.
U dzieci występuje ponadto opóźnienie albo zahamowanie licznych zjawisk związanych z okresem pokwitania (wzrost ulega zatrzymaniu, u dziewcząt nie rozwijają się piersi i występuje pierwotny brak miesiączek, u chłopców narządy płciowe pozostają w stanie dziecięcym); objaw ten można zaobserwować, jeśli początek choroby miał miejsce przed okresem pokwitania; po powrocie do zdrowia pokwitanie często przebiega prawidłowo.

KLINICZNE SYMPTOMY BULIMIA NERVOSA:
Somatyczne:
♦ Wysuszona skóra, obrzęk tkanki podskórnej
♦ Obrzęki miejscowe lub uogólnione
♦ Zapalne obrzęki ślinianek przyusznych
♦ Uszkodzenie śluzówki przełyku i żołądka
♦ Nadżerki tylnej ściany gardła
♦ Choroby dziąseł
♦ Ubytki szkliwa zębów
♦ Owrzodzenie grzbietowej powierzchni dłoni
♦ Rozdęcie brzucha
♦ Porażenna niedrożność jelit
♦ Duszności
♦ Zaburzenia rytmu serca
♦ Zmiany zapisu EKG (bradykardia/tachykardia zatokowa, zaburzenia przewodnictwa, obniżony woltaż załamka P i zespołu QRS, zaburzenia okresu repolaryzacji, przedwczesne pobudzenia ektopowe)
♦ Postępująca niewydolność krążenia
♦ Uszkodzenie organiczne ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego
♦ Nasilone pragnienie
♦ Zwiększone wydalanie moczu
♦ Napady drgawek i skurczów mięśniowych
Psychiczne:
♦ Depresje i naprzemienne okresy euforii
♦ Spowolnieni psychoruchowe
♦ Deficyt odporności emocjonalnej
♦ Deficyt kontroli impulsów
♦ Kleptomania
♦ Nałogi wielopostaciowe / alkoholizm, narkomania, seksoholizm, pracoholizm /
Kryteria diagnostyczne bulimia nervosa wg DSM IV
♦ powtarzające się epizody gwałtownego objadania
♦ zabiegi kompensacyjne: wymioty, przeczyszczanie, poszczenie, treningi siłowe
♦ objadanie i zabiegi kompensacyjne 2 razy w tygodniu przez 3 miesiące
♦ samoocena wyznaczona przez kształt i wagę ciała
♦ w/w zaburzenia nie występują w przebiegu anorexia nervosa
Kryteria diagnostyczne żarłoczności psychicznej według ICD-10 (F50.2) są następujące:
· występowanie nawracających epizodów przejadania się w krótkim czasie (przynajmniej 2 razy tygodniowo w ciągu 3 miesięcy).
· utrzymywanie się uporczywej koncentracji na jedzeniu, poczucia przymusu jedzenia.
· próby przeciwdziałania tyciu poprzez prowokowanie wymiotów, stosowanie środków przeczyszczających, głodówek, leków zmniejszających łaknienie, moczopędnych, preparatów hormonalnych.
· nieracjonalne ocenianie siebie jako osoby otyłej. Strach przed przytyciem. Spadek masy ciała (nie zawsze występujący).



Dr med. Donata Kurpas
Piśmiennictwo
1. World Health Organization. The ICD-10 Classification of Mental and Behiavioural Disorders. WHO. Geneva, 1992.
2. Wąsik-Sibrecht M. Profilaktyka i wczesne rozpoznanie zaburzeń odżywiania wśród mlodzieży. Punkt konsultacyjny dla chorych na zaburzenia odżywiania się i ich rodzin, Poznań, 2005.
3. Barnhill JW., Taylor N. A jeśli to... Zaburzenia odżywiania. Prószyński i S-ka, Warszawa 2001.
4. Namysłowska I. Zaburzenia odżywiania - jadłowstręt psychiczny i bulimia. Przew Lek 2000, 6, 88-91

Czytaj także:

 

Anoreksja i bulimia, czyli jadłowstręt psychiczny i żarłoczność psychiczna !
Schudnij na wakacje
Biopierwiastki dla urody - CYNK
Cukrzyca !
Jak przytyć?

Komentarze

dodał: ~Gość | 2010-09-27 11:46:23

Artykuł może być