zapamiętaj mnie
Jesteś niezalogowany, załóż konto jeśli go nie posiadasz, lub przypomnij hasło

Informed - Internetowa Informacja Medyczna

Alternative content

Wyszukiwarka artykułów:

Tarczyca - o guzkach i nie tylko!20-09-2015

Po co ludziom tarczyca?
     Tarczyca jest narządem składającym się z dwóch płatów połączonych wąskim pasmem zwanym cieśnią. Płaty, wyglądem przypominające małe tarcze, są położone po obu stronach i lekko poniżej krtani. U większości ludzi tarczyca jest niewidoczna, czasem jednak lekko uwypukla się na szyi, co niekoniecznie świadczy o chorobie.


     Tarczyca jest jednym z gruczołów endokrynnych człowieka, to znaczy produkuje i wydziela do krwi hormony, które regulują funkcje innych narządów. W tarczycy powstaje tyroksyna (T4) i trójjodotyronina (T3) oraz kalcytonina. TSH, rutynowo oznaczany przy podejrzeniach zaburzeń ze strony tarczycy, jest hormonem powstającym w przysadce mózgowej i kontrolującym funkcje tarczycy. Jeśli nasz organizm z jakiegoś powodu potrzebuje więcej hormonów tarczycy, przysadka zwiększa produkcje TSH a ten pobudza tarczycę do pracy. Z kolei wzmożona produkcja hormonów tarczycy jest sygnałem zwrotnym dla przysadki, że TSH wykonało swoje zadanie i można zmniejszyć stężenie tego hormonu. Taką wzajemną regulację nazywamy ujemnym sprzężeniem zwrotnym.

     Hormony tarczycy wpływają niemal na wszystkie nasze komórki i narządy. Ich odpowiednie stężenie jest konieczne do prawidłowego rozwoju płodu, wzrostu i dojrzewania małego człowieka. Regulują nasz metabolizm, przemiany tłuszczy i cukrów, również temperaturę ciała. Efekty działania tych hormonów są tak rozliczne i złożone, że ich brak lub nadmiar powoduje zaburzenia funkcjonowania całego naszego organizmu. I właśnie przybliżając obraz kliniczny niedoczynności i nadczynności tarczycy najłatwiej pokazać, jak ważny jest dla człowieka ten niewielki narząd.

Nadczynność kontra niedoczynność!


     O nadczynności tarczycy mówimy, gdy gruczoł produkuje więcej hormonów, niż potrzebuje organizm. Oczywiście niedoczynność jest sytuacją odwrotną. Nie każde zaburzenie ilości wydzielonych hormonów jest subiektywnie odczuwane przez chorego. Jeśli jednak rozwiną się pełne objawy kliniczne, nadczynność i niedoczynność są jak dwie strony medalu. Chory z nadczynnością tarczycy będzie pobudzony, nerwowy, jego skóra będzie wilgotna i ciepła. Bardzo dokuczliwa jest też wzmożona potliwość. Ponieważ hormony tarczycy wzmagają metabolizm ich nadmiar może powodować znaczny spadek masy ciała w krótkim czasie. Dokładnie przeciwne objawy towarzyszą jawnej niedoczynności. Chory jest ospały, jego skóra jest sucha i chłodna, możliwe są obrzęki powiek i stawów. Ta dwubiegunowość objawów pozwala lekarzowi już w pierwszych minutach rozmowy i obserwacji ukierunkować swoje myślenie na charakter choroby.

     W Polsce najczęstszą przyczyną nadczynności jest wole guzkowate. Inne częste choroby tarczycy to zapalenie typu Hashimoto i choroba Gravesa Basedowa. Przyczyna choroby tarczycy nie musi jednak leżeć w samym narządzie. Nadrzędnymi ośrodkami sterującymi gruczołami dokrewnymi, w tym tarczycą, są przysadka i podwzgórze. Niedoczynność lub nadczynność (na przykład gruczolak) przysadki wpływają wtórnie na wydzielanie hormonów tarczycy. Inną przyczyną objawów nadmiaru hormonów tarczycy, niezwiązaną bezpośrednio z samym gruczołem, może być potworniak jajnika. Najczęściej jednak mamy do czynienia z pierwotną patologią tarczycy.

Czym jest wole?


     Wole nie jest niczym innym jak po prostu powiększeniem gruczołu. Przyczyn może być kilka. W przebiegu choroby Gravesa Basedowa często obserwujemy wole naczyniowe, nazywane tak z powodu zwiększonego przepływu krwi przez tarczycę. W chorobie Hashimoto przyczyną powiększenia się tarczycy jest naciek zapalny. Podobny efekt może dawać kilka drobnych lub jedno większe skupisko komórek, czyli guzki.


     Wole nie zawsze jest widoczne. Czasem o jego obecności świadczą jedynie dokuczliwe dolegliwości, jak kaszel lub utrudnione przełykanie. Zdarza się, że tarczyca powiększa się jakby do dołu i chowa się za mostkiem (wole zamostkowe). Wolu mogą towarzyszyć zarówno nadczynność jak i niedoczynność tarczycy. Jak już wspomniano, w Polsce najczęściej spotykamy obecnie wole guzkowe. Samo słowo „guzek” jest przez wielu odruchowo kojarzone z rakiem. Warto bliżej przyjrzeć się temu zagadnieniu.

Guzki!


     Guzek to niekoniecznie rak! Jeśli lekarz stwierdzi u nas guzek lub guzki w obrębie tarczycy, nie należy wpadać w panikę, ale spokojnie poddać się dalszej diagnostyce. Guzki, stwierdzane zwykle w badaniu USG, są skupiskami komórek. Mogą one posiadać autonomiczną, to znaczy nie regulowaną przez TSH, zdolność produkowania hormonów tarczycy. Guzek autonomiczny może być pojedynczy, może też występować w większej ilości i tworzyć wole guzkowe.

W diagnostyce guzków tarczycy często korzysta się z badania scyntygraficznego. Pozwala ono określić czy i z jakim natężeniem dane skupisko komórek produkuje hormony tarczycy. Jeśli guzki są małe, aktywnością odpowiadają w przybliżeniu normalnym komórkom tarczycy i pacjent nie ma żadnych objawów, postępowanie ogranicza się do kontrolnych badań USG. Jeśli cokolwiek niepokoi lekarza, wykonuje się biopsję cienkoigłową. Badanie pozwala upewnić się, czy zmiana nie ma złośliwego charakteru.

Graves Basedow!


     Jest to choroba z grupy autoimmunologicznych. Mechanizm tych schorzeń polega na wytwarzaniu przez organizm przeciwciał przeciwko własnym strukturom. Swoista autoagresja. W przypadku choroby Graves Basedowa przeciwciała atakują komórki tarczycy (dokładnie receptory dla TSH) i prowokują je do większego wydzielania hormonów. Zazwyczaj objawy nadczynności są wyraźne, jednak możliwy jest ukryty rozwój choroby. Często obecne jest wole.

     Nie wyjaśniono dokładnie przyczyn występowania tej choroby. Na pewno ma znaczenie obciążenie genetyczne. Prawdopodobnie istotna jest również rola estrogenów - występuje 10 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. Dyskutuje się też rolę silnego stresu psychicznego.
Chorobie Graves Basedowa może towarzyszyć wytrzeszcz oczu. Jest to objaw tak zwanej orbitopatii. Te same przeciwciała, które atakują komórki tarczycy, atakują też tkankę łączną oczodołów. Dochodzi do stanu zapalnego i obrzęku, co powoduje wypchnięcie gałki ocznej do przodu. Podobny stan zapalny może rozwinąć się w tkance podskórnej podudzi, mówimy wtedy o obrzęku przedgoleniowym.


     Nieleczona choroba może doprowadzić do ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, nawet do śmierci. Przebieg choroby w czasie leczenie jest natomiast zmienny. Eutyreoza, czyli stan, w którym stężenie hormonów tarczycy we krwi utrzymuje się na prawidłowym poziomie, jest przerywany epizodami nadczynności.

Hashimoto!


     Choroba Hashimoto jest przewlekłym zapaleniem tarczycy o podłożu autoimmunologicznym. W odróżnieniu od choroby Gravesa Basedowa, przeciwciała nie powodują nadmiernego uwalniania hormonów, ale niszczą substancje odpowiedzialne za ich powstawanie i magazynowanie. Z czasem toczący się proces zapalny może doprowadzić do trwałej niedoczynności tarczycy.


Podobnie jak w przypadku choroby Gravesa Basedowa, przebieg choroby Hashimoto może być nierówny. Postępujący powoli stan zapalny może w pewnych sytuacjach ulegać zaostrzeniu. Może to wywołać chwilowe objawy nadczynności, po których często szybciej rozwija się niedoczynność.

Jak, kiedy i czym się leczyć?


     Choroby tarczycy można leczyć farmakologiczne lub chirurgiczne, w wybranych przypadkach sięga się też po medycynę nuklearną.


     Leczenie farmakologiczne w przypadku niedoczynności tarczycy sprowadza się do codziennego przyjmowania hormonów tarczycy w postaci różnych preparatów L - tyroksyny.
Leczenie nadczynności tarczycy jest bardziej złożone. Podstawą jest leczenie tyreostatyczne, czyli podawanie leków hamujących produkcje hormonów tarczycy. Najczęściej są to preparaty zawierające tiamazol. Czasami lekarz sięga dodatkowo po leki z grupy beta brokerów. Pozwalają one zmniejszyć nasilenie niektórych objawów, takich jak zaburzenia rytmu serca, nadmierna potliwość czy drżenia rąk.


     W niektórych chorobach tarczycy przebiegających z nadczynnością, jak na przykład w chorobie Gravesa Basedowa czy wolu guzkowym, bardzo dobre efekty przynosi leczenie radiojodem. Po odpowiednim przygotowaniu i w warunkach pracowni medycyny nuklearnej tarczyca chorego jest poddawania działaniu promieniowania beta emitowanego przez izotop J131. Promieniowanie obejmuje jedynie tarczycę, niszczy te fragmenty, które przejawiały nadczynność. Po tego typu terapii może rozwinąć się niedoczynność, wtedy konieczne jest stała substytucja hormonów tarczycy.


     Z niedoczynnością tarczycy należy też się liczyć w przypadku leczenia operacyjnego, które polega zazwyczaj na całkowitym usunięciu gruczołu. Operację taką przeprowadza się zawsze w przypadku złośliwych guzków. Często jest też konieczna, gdy wole uciska okoliczne struktury w szyi (na przykład tchawicę) i powoduje w ten sposób u pacjenta znaczny dyskomfort. Innym wskazaniem do operacyjnego usunięcia tarczycy może być nieskuteczna farmakoterapia nadczynności, lub brak możliwości zastosowania naświetlania radiojodem.


     W czasie leczenia jak też po operacji czy terapii jodem pacjent musi pozostawać pod kontrolą lekarza. Stwierdzenie pozornie banalne, jednak zbyt często zdarza się, że „zapomina” zgłosić się po receptę przyjmowanego leku, czy sami orzekamy o własnym wyleczeniu. Oczywiście zawsze jest to zachowanie nieodpowiedzialne, ale w przypadku chorób tarczycy może szybko okazać się niebezpieczne. Wyjątkowo ważna jest sumienność i systematyczność.


Opracowanie: URIEL
Artykuł oparty na informacjach zawartych w podręczniku
Choroby wewnętrzne, tom 1, Andrzej Szczeklik (red.) KRAKÓW 2006

Komentarze

dodał: ~Gość | 2013-11-14 18:56:02

Ja mam TSH dobre ,a męczy mnie kaszel od 5 lat i nie wiem co mam z tym zrobić chodzę od lekarza do lekarza i mówią że to nie od tarczycy na USG mam bardzo duże wole i jest ich mnóstwo, jednym słowem jeden na drugi zachodzi kaszel nasila mnie się i trudno żyć w takim stanie jest to bardzo uciążliwe ,proszę jak może kto pomóc to proszę , dziękuje z góry.

dodał: ~Gość | 2012-11-07 18:13:34

Jak ktoś zarzuca autorowi niedokładność lub nieścisłości to winien się podpisać - wymaga tego zwykła uczciwość.

dodał: ~Gość | 2012-11-07 17:09:58

Radziłabym dokładniej sprawdzać informacje, bo tak robi się ludziom siano z mózgu. Nadczynność tarczycy; - subkliniczna nadczynność: stężenie hormonów tarczycy jest prawidłowe (FT4, FT3 w normie) przy obniżonym stężeniu TSH - jawna nadczynność: pełnoobjawowa nadczynność tarczycy, stężenie hormonów tarczycy jest podwyższone (FT4 i/lub FT3 powyżej normy) przy obniżonym stężeniu TSH - tyreotoksykoza: ogólne pojęcie opisujące nadmiar hormonów tarczycy pochodzenia tarczycowego (nadczynność tarczycy) lub pozatarczycowego (przedawkowanie lewotyroksyny). Niedoczynność tarczycy: - związana jest z niedoborem hormonów produkowanych przez tarczycę [tyroksyna (T4) i trójjodotyronina (T3)]. - podwyższone stężenie TSH przy prawidłowych stężeniach wolnych hormonów tarczycy (FT4 i FT3) nazywamy subkliniczną niedoczynnością tarczycy. W tego typu miejscach informacje zdecydowanie powinny być dokładniejsze. .