Sepsa, czyli pożar krwi? !17-08-2010

     Co to jest sepsa?
     Sepsa, zwana potocznie posocznicą, jest nadmierną reakcją zapalną organizmu, wywołaną przez infekcję bakteryjną (lub toksyny bakteryjne), wirusową, pasożytniczą lub grzybiczą. W pewnych warunkach w odpowiedzi na czynnik zakaźny (bakteryjny, wirusowy itd) układ odpornościowy ulega zbyt silnej aktywacji i proces zapalny, który w prawidłowych warunkach ma służyć obronie organizmu, obraca się przeciw niemu i mówiąc obrazowo – ogarnia cały organizm tak jak pożar las.
      Sepsa może rozwinąć się wskutek umiejscowionego zakażenia, na przykład po zabiegach operacyjnych i urazach, jak również w przebiegu chorób narządów wewnętrznych takich jak np. zapalenie płuc, zakażenie dróg moczowych czy inne schorzenia w obrębie jamy brzusznej. Przyczyną bywają też zakażone odleżyny.

     Początkowo układ odpornościowy uruchamia miejscową reakcję przeciwzapalną, w ramach której wydzielane są różne substancje zwane cytokinami. Regulują one przebieg reakcji obronnej, sprzyjają napływowi komórek odpornościowych. W miejscu toczącej się reakcji zapalnej pojawia się obrzęk, zaczerwienienie i nadmierne ucieplenie chorego miejsca. Jeśli miejscowo proces zapalny nie zostanie opanowany, w przebiegu zakażenia może dojść do przedostania się drobnoustroju do krwi, czyli do jej zakażenia, a następnie wraz z krwią zakażenie rozprzestrzenienia się po całym organizmie. Układ immunologiczny (odpornościowy) zostaje nadmiernie zaktywowany, rozwija się bardzo silna reakcja zapalna, a w skrajnych przypadkach dochodzi do aktywacji procesu krzepnięcia. Cytokiny w dużych ilościach przedostają się do krwiobiegu i powodują szereg reakcji takich jak: przyspieszenie czynności serca, podwyższenie temperatury ciała, uszkodzenie ściany naczyń krwionośnych, co sprzyja powstawaniu w ich świetle mikrozakrzepów. Te z kolei utrudniają przepływ krwi, prowadząc do niedokrwienia i co za tym idzie niedotlenienia tkanek i narządów. Dochodzi do akumulacji w tkankach szkodliwych produktów przemiany materii i zatrucia nimi. Z drugiej strony uszkodzone naczynia krwionośne tracą swą szczelność i przepuszczają osocze do tkanek, co skutkuje zmniejszeniem wypełnienia łożyska naczyniowego i spadkiem ciśnienia krwi. Reakcje te przebiegają zwykle burzliwie prowadząc często do wielonarządowej niewydolności, i jeśli nie podejmie się leczenia - do śmierci.

     Jako niewydolność wielonarządową określa się stan, w którym dochodzi do upośledzenia działania dwóch lub więcej narządów lub układów (np. oddechowego, moczowego, krążenia). Jeżeli proces ten obejmuje niewydolność układu sercowo-naczyniowego, rozwija się tzw. wstrząs septyczny. Wstrząs septyczny jest formą ciężkiej sepsy, w której utrzymuje się bardzo niskie ciśnienie krwi mimo właściwego wypełnienia łożyska naczyniowego, a utrzymanie prawidłowych wartości ciśnienia wymaga podawania leków obkurczających naczynia lub zwiększających siłę skurczu mięśnia sercowego.
     Do czynników ryzyka sepsy zalicza się uprzednie zabiegi operacyjne, starszy lub bardzo młody wiek, wstrząs, przebyty uraz, oparzenie, wcześniejsze leczenie sterydami lub lekami immunosupresyjnymi (np. po przeszczepach narządów), współistniejące choroby przewlekłe.
Objawami sepsy są: gorączka, dreszcze, szybka akcja serca, pocenie się, wybroczyny na skórze, z czasem dołączają się zmiany narządowe.
Ciężka sepsa, czyli wywołująca niewydolność więcej niż jednego narządu, wymaga leczenia na oddziale intensywnej terapii.
     W leczeniu sepsy stosuje się antybiotyki, zwykle bardzo silnie działające, oraz wiele innych leków w celu podtrzymania funkcji poszczególnych narządów. Zawsze przed rozpoczęciem leczenia antybiotykami należy pobrać odpowiedni materiał do badań mikrobiologicznych, aby ustalić przyczynę choroby i dobrać najbardziej skuteczne leczenie.
Często konieczne bywa zastosowanie mechanicznego wspomagania oddychania, czyli podłączenie do respiratora, jak również zastąpienie funkcji nerek dializami. Obecnie duże nadzieje wiąże się z zastosowaniem tzw. aktywowanego białka C.
Mimo intensywnego leczenia, w przypadku tej choroby śmiertelność jest bardzo duża: 30% cierpiących na nią umiera w ciągu miesiąca, a 50% - w ciągu pół roku. Szacuje się, że w Unii Europejskiej z powodu ciężkiej sepsy umiera rocznie około 150 tysięcy chorych.

 

      Opracowanie: UT