Każdy zdaje sobie sprawę z tego, że szkoła jest miejscem stresującym. Zawsze jest się poddawanym ocenie i porównaniu z innymi uczniami. Analizując źródła stresu w szkole skoncentrowano się przede wszystkim na czynnikach pozostających w zasięgu wpływu poszczególnych jednostek, przy czym dotyczy to szkoły rozumianej jako siedliska, a więc miejsce, gdzie ludzie żyją, uczą się i pracują, odpoczywają, jedzą, bawią się, wchodząc w interakcje, przeżywają sukcesy i porażki itp. Uczniowie nie tylko stresują się szkołą ze względu na oceny, ale także boją się odrzucenia przez grupę. Często sami się odsuwają i czują się samotni, zestresowani, o wszystko obwiniają siebie.

Sugestia jest skuteczną i właściwą metodą dotarcia do przyczyny zwalczania stresu w celu uświadomienia oraz działania na wyciszenie psychiki i usunięcia blokad, powstałych wcześniej na zasadach usunięcia przyczyny.

Ujmując nerwicę najogólniej jako zaburzenie względnie trwałe, wyuczone i wyrażające się w nieprzystosowaniu, wg niektórych autorów geneza widziana jest w urazach psychicznych, wg innych w patologicznych właściwościach procesów nerwowych bądź uszkodzeniu układu nerwowego. W wypadku, gdy powstawanie nerwic rozpatrujemy w stosunku do dzieci, musimy wziąć pod uwagę jeszcze jeden czynnik a mianowicie: brak zaburzeń organicznych.

W literaturze wymienia się dwa sposoby działania czynników urazowych: powolne kumulowanie się urazów (B. Zawadzki nazywa je nerwicami korozyjnymi) oraz nagłe występowanie urazów psychicznych o dużej sile (według B. Zawadzkiego są to tak zwane nerwice traumatyczne).Należy jednak zauważyć, iż większość autorów, uważa, że aby uraz psychiczny mógł wywołać nerwicę musi istnieć podatność ustroju, która wiąże się z ogólnie rozumianą konstytucją, z właściwościami rozwoju dziecka, z określonymi właściwościami procesów nerwowych, a także z uszkodzeniem układu nerwowego. Ten ostatni czynnik wymieniono, dlatego, iż fakt zakłócenia dynamiki procesów nerwowych dziecka nie przesądza o funkcjonalnym charakterze zaburzenia.

Konstytucjonalna dyspozycję nerwicy N. Beno opisuje jako szczególny rodzaj wrażliwości na czynniki psychotraumatyczne, którą określa mianem psychoalergii. Według niego zaburzenia nerwicowe są wynikiem działania czynników o charakterze społecznym na nerwicogenną dyspozycję o charakterze biologicznym. W innych ujęciach konstytucjonalna dyspozycja rozumiana jest równoznacznie z „ obciążeniem dziedzicznym". Jako mające związek z nerwowością dziecka wymienia się niekiedy alkoholizm rodziców, choroby weneryczne, choroby nerwowe, gruźlicę i inne. Właściwości rozwoju dziecka predysponujące je do nerwicy, to zdaniem A. Busemanna fazy wzmożonej sensytywności w rozwoju dziecka, które według niego przypadaj ą na lata 1-6, 6-9 i 14. Również A. Gesell uważa, iż występowanie okresów równowagi psychicznej i okresów trudności w przystosowaniu jest cechą rozwoju. Właściwości procesów nerwowych (w wypadku ich patologicznego charakteru), czy też uszkodzenie układu nerwowego są ujmowane bądź jako predyspozycja do nerwicy, bądź jako równoważny, a niekiedy nawet podstawowy czynnik nerwicotwórczy. Wielu autorów uznających rolę uszkodzeń organicznych układu nerwowego w powstawaniu nerwicy podkreśla, że nerwica może powstać u każdego człowieka, niezależnie od typu jego czynności nerwowych. Największa część badaczy podkreśla zasadniczą rolę urazu psychicznego w genezie nerwicy, przy czym uważa się, że powstanie choroby nie może być wywołane urazem, lub też nie może jej sprzyjać zmniejszona odporność organizmu, na którą ten uraz trafia. Niektórzy uczeni wątpią, czy jednorazowe przeżycie traumatyzujące może doprowadzić do nerwicy. Większość z nich uważa, że musi ono podlegać wzmacnianiu. Może być to samo wzmacnianie wskutek powracania osobnika do traumatycznego przeżycia.

Badacze są zgodni, iż u dzieci najczęściej spotykamy się z powolnym oddziaływaniem czynników urazowych, w tym przede wszystkim pochodzących ze środowiska rodzinnego. Najczęściej mówi się tu o wadliwej atmosferze rodzinnej i wadliwym systemie wychowawczym. Jako szczególnie groźne uważa się napięcie i konflikty emocjonalne między rodzicami oraz emocjonalne odrzucenie dziecka (jawne bądź zamaskowane). Do wadliwego systemu wychowania zalicza się: nadmierna surowość, i rygor, nadmierną pobłażliwość oraz niekonsekwentność.

Na rozwój nerwic wpływ ma wiele czynników, np.: wychowanie lękliwe, wychowanie rozpieszczające, wychowanie erotyzujące, wychowanie despotyczne, wychowanie zmienne, wychowanie pesymistyczne, wychowanie nadmiernie wymagające, wychowanie bez miłości, wychowanie dogmatyczne - są to najczęstsze błędy w wychowaniu leżące po stronie osoby wychowującej.

dr Andrzej Kaczorowski