Obserwacja to klucz do rozpoznania, czyli sygnały ostrzegawcze w rozwoju psychoruchowym w pierwszych 3 latach życia dziecka !01-01-1970

 

Obserwacja to klucz do rozpoznania, czyli sygnały ostrzegawcze w rozwoju psychoruchowym w pierwszych 3 latach życia dziecka.

Pierwsze trzy lata życia dziecka stanowią podstawę rozwoju psychicznego człowieka dorosłego. Jakiekolwiek zaburzenie jednego z układów ma swoje odbicie i konsekwencje w rozwoju ogólnym, stąd jest to okres, kiedy nie mówi się osobno o rozwoju fizycznym i rozwoju psychicznym, ale całokształt określa się mianem rozwoju psychoruchowego. Wszelkie nieprawidłowości tego okresu wymagają wczesnej interwencji w zakresie diagnostyki jak i terapii. Zaniedbania w tym względzie znacznie zmniejszają szansę prawidłowego rozwoju, a wielokrotnie są nie do odrobienia.
Dla każdej funkcji psychicznej i fizycznej istnieje, zgodnie z prawami rozwoju, właściwy dla niej okres szczególnego rozwoju anatomicznego i czynnościowego (tzw. okres krytyczny). Terapia (pod postacią ćwiczeń, stymulacji) danej funkcji w tym właśnie okresie daje optymalne wyniki. Dla opóźnień w zakresie rozwoju czynności ruchowych optymalnym okresem rehabilitacji jest 3-6 miesiąc życia, w zakresie zaburzeń słuchu- 1 rok życia. Wady wzroku (także zez), aby dziecko widziało obuocznie, muszą być korygowane do 4 roku życia. Oddziaływania terapeutyczne wprowadzone w późniejszym okresie nie przynoszą już tak dobrych rezultatów.
Podstawową rolę we wczesnym wykrywaniu niepokojących sygnałów w rozwoju małego dziecka spełniają rodzice lub opiekunowie. To oni w trakcie codziennych czynności mają możliwość najwcześniej wychwycić zachowania, które z jakiś względów wydają im się podejrzane.
Zachowania, które powinny zwrócić uwagę rodziców dotyczą trzech podstawowych sfer rozwoju: umysłowej, emocjonalno-społecznej i ruchowej i opracowane zostały w oparciu o wskaźniki rozwoju prawidłowego, w postaci określonych zachowań, prezentowanych przez większość dzieci w danym wieku (norma statystyczna).

Co powinno zaniepokoić?

1 MIESIĄC

- nie przygląda się ludzkiej twarzy
- nie skupia wzroku przez chwilę na przesuwanej przed oczami grzechotce
- nie reaguje na głośne dźwięki lub jest nadpobudliwe (pręży całe ciało)
- nie płacze
- ma kłopoty z ssaniem (nie może objąć brodawki)
- nie wydaje innych dźwięków niż krzyk
- jest mało ruchliwe
- nadmierna wiotkość lub nadmierne napięcie mięśni
- tendencja do odginania się
- nie przestaje płakać przy próbach uspokojenia (na czyjś widok, głos, przytulenie)
- nie zaciska dłoni na przedmiocie (np. palcu) włożonym do ręki
- nie wykonuje ruchu pełzania w pozycji na brzuchu
- nie unosi przez chwilę chwiejnie głowy (w pozycji na brzuchu lub siedząc)

3 MIESIĄC

- nie uśmiecha się na widok ludzkiej twarzy
- nie śledzi osób i przedmiotów w ruchu
- nie odwraca głowy za znikającym z pola widzenia obiektem
- nie przygląda się otoczeniu
- układa główkę tylko na jedną, tę samą stronę
- nie wydaje wielu dźwięków gruchania: „a-gu”, „e-che”
- nie płacze w sposób zróżnicowany na ból, głód itp.
- nie ożywia się na widok przygotowań do karmienia
- nie utrzymuje podanej do ręki grzechotki, nie potrząsa nią
- nie utrzymuje głowy prosto w pozycji siedzącej przynajmniej przez pół minuty
- nie przewraca się z boku na plecy
- w pozycji na brzuchu nie podpiera się na przedramionach
- rozwija się asymetrycznie, np. kopie tylko jedną nóżką, zaciska tylko jedna piąstkę

6 MIESIĄC

- nie odróżnia znanych twarzy od nieznanych
- nie dotyka palcami swojego odbicia w lustrze
- nie chwyta przedmiotów jedną ręką pod kontrolą wzroku
- zaciska mocno dłonie, kciuk chowa do wnętrza piąstki
- nie śmieje się głośno
- nie odwraca głowy, gdy się je woła
- nie spogląda w kierunku źródła interesującego dźwięku
- nie gaworzy: „da-da”, „ba-ba”
- nie utrzymuje głowy podciągnięte do pozycji siedzącej
- nie przewraca się z pleców na brzuch i odwrotnie
- nie toleruje pozycji na brzuchu, od razu zaczyna płakać
- nie siedzi z podtrzymywaniem przed dłuższą chwilę
- nie utrzymuje ciężaru ciała na nogach

9 MIESIĄC

- nie odwzajemnia uśmiechu, pieszczot
- nie boi się obcych
- nie szuka ukrytego przedmiotu
- nie bawi się w chowanego
- nie manipuluje przedmiotami
- nie naśladuje prostych czynności
- nie bawi się więcej niż jednym przedmiotem równocześnie
- nie chwyta drobnych przedmiotów palcami
- nie naśladuje dźwięków, nie wypowiada wielu sylab
- nie reaguje na krótkie słowa
- nie siada i nie siedzi samo
- nie stoi z podparciem

12 MIESIĄC

- nie reaguje niepokojem na nieznane miejsca i osoby
- nie wyraża własnych potrzeb inaczej niż płaczem
- nie naśladuje demonstrowanych czynności
- nie potrafi włożyć małych przedmiotów do większych (np. klocka do pudełka)
- nie używa słów ze świadomością ich znaczenia (np. mama, tata)
- nie rozumie prostych poleceń
- nie rozumie znaczenia „nie wolno” i „do widzenia”
- nie chwyta przedmiotów między palcem wskazującym i kciukiem (tzw. chwyt pęsetowy)
- nie stoi samo
- podtrzymywane nie jest w stanie zrobić kilku kroków

18 MIESIĄC

- nie mówi przynajmniej 5-8 słów
- nie rozumie pojedynczych słów
- nie pokazuje palcem rzeczy, którą chce dostać
- nie potrafi powiedzieć, o co prosi
- nie wskazuje przynajmniej jednej części ciała
- nie używa sztućców (łyżki)
- nie pije samo z kubka
- nie wkłada i nie wyjmuje mniejszych przedmiotów z większych
- nie naśladuje codziennych czynności
- nie chodzi samodzielnie
- nie podnosi z ziemi zabawek

24 MIESIĄC

- nie potrafi złożyć 2-3 wyrazowych zdań
- nie chodzi po schodach (nawet trzymane za rękę)
- nie potrafi zasygnalizować potrzeb fizjologicznych
- nie biega, nie rzuca piłki
- nie potrafi włożyć na siebie prostych ubrań
- nie pomaga w prostych czynnościach domowych
- nie bazgrze, nie próbuje naśladować innych rysunków
- nie potrafi wskazać nazwanego przedmiotu
- nie buduje wieży z 4-6 klocków

30 MIESIĄC

- nie buduje prostych zdań
- nie naśladuje linii poziomych i pionowych przy rysowaniu
- nie wskazuje przedmiotów według nazwy
- nie próbuje się bawić z dorosłymi
- nie wymyśla własnych zabaw, brak inicjatywy w wymyślaniu sobie zajęcia
- nie próbuje samo jeść, myć się, ubierać
- nie sygnalizuje potrzeb fizjologicznych
- nie przejawia własnej woli
- nie wchodzi i schodzi ze schodów samodzielnie
- nie podnosi kubka z płynem, delikatnych przedmiotów
- nie skacze, nie biega

36 MIESIĄC

- nie potrafi powiedzieć, do czego służy dany przedmiot
- nie buduje budowli z kilku klocków
- nie potrafi włożyć kółek na drążek
- nie umie narysować koła
- nie mówi zdaniami, nie używa liczby mnogiej, zaimka „ja”
- nie próbuje policzyć do 10
- nie jest samodzielne w prostych codziennych czynnościach
- nie przejawia własnej autonomii, jest nadmiernie związane z matką
- nie sygnalizuje i nie załatwia samodzielnie potrzeb fizjologicznych
- nie jeździ na rowerku
- nie potrafi przez chwilę ustać na jednej nodze
- nie próbuje przeskakiwać np. przez kałużę

Oczywiście nie wystarczy zaobserwować u dziecka któryś z tych objawów, by stwierdzić, że jest chore. Diagnozę może postawić tylko lekarz.
Nie wolno zapomnieć, iż u małego dziecka wszelkie sfery rozwoju są ze sobą szczególnie silnie powiązane i wzajemnie na siebie wpływają. Zakłócenie którejkolwiek z nich powoduje zaburzenie harmonijnego rozwoju jako całości. Dlatego, w każdej niepokojącej sytuacji dotyczącej zachowania dziecka, najlepiej natychmiast skontaktować się z pediatrą.

Opracowanie BW