zapamiętaj mnie
Jesteś niezalogowany, załóż konto jeśli go nie posiadasz, lub przypomnij hasło

Informed - Internetowa Informacja Medyczna

Alternative content

Wyszukiwarka artykułów:

Mózgowe porażenie dziecięce (MPDZ). 02-06-2016

     Wśród całej liczby dzieci niepełnosprawnych ruchowo w naszym kraju ponad połowa (czyli 20-25 tysięcy) to pacjenci z mózgowym porażeniem dziecięcym (MPDZ).

 

Przez określenie mózgowe porażenie dziecięce rozumiemy niepostępujący i nieustępujący zespół objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego w postaci niedowładów i porażeń nerwów, stanów drgawkowych, upośledzenia rozwoju umysłowego, zaburzeń ze strony zmysłów i zachowania, będących następstwem uszkodzenia mózgu znajdującego się w stadium niezakończonego rozwoju lub zaburzeń rozwojowych mózgu. Łączenie w jeden zespół chorobowy róznych postaci takich zaburzeń podyktowane jest wspólnymi dla wszystkich dotkniętych nimi dzieci problemami zdrowotnymi, wychowawczymi i socjalnymi.

     Mózgowe porażenie dziecięce spowodowane może być różnymi czynnikami uszkadzającymi ośrodkowy układ nerwowy (OUN) w okresie płodowym, okołoporodowym, a także po urodzeniu.

Do przyczyn związanych z patologią ciąży należą:


- infekcje wewnątrzmaciczne-toksoplazmoza, cytomegalia, różyczka,
- konflikt serologiczny (dotyczący grup i podgrup krwi),
- zatrucie ciążowe,
- przewlekłe choroby matki,
- zagrażające poronienie, plamienie, krwawienie w czasie ciąży,
- leki i używki stosowane przez matkę,
- wady w budowie narządu rodnego lub łożyska.


Czynniki przyczynowe związane z patologią porodu to:


- wcześniactwo (i wynikająca z niego niedojrzałość różnych narządów wewnętrznych, w tym ośrodkowego układu nerwowego i narządów zmysłów),
- krwawienie śródczaszkowe,
- hiperbilirubinemia (zbyt wysokie stężenie bilirubiny we krwi),
- uraz,
- niedotlenienie.


Z czynników poporodowych znaczenie mają: zapalenie opon mózgowych, zapalenie mózgu, urazy, wodogłowie.

     Nie zawsze jest możliwe dokładne ustalenie przyczyny występujących u dziecka zaburzeń ruchowych. Liczbę takich przypadków porażenia dziecięcego szacuje się na około 30%.
 Ogromna różnorodność obrazów MPDZ jest powodem, że nadal nie ustalono jednolitej klasyfikacji. Jednym z bardziej wszechstronnych podziałów jest podział według Ingrama.

     Podziały MPDZ można na ogół, z wyjątkiem niektórych postaci mieszanych, stosować do dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.

     Znacznie trudniej i zawodniej jest posługiwać się podziałami w odniesieniu do niemowląt. W wieku tym, trudności napotyka nie tylko klasyfikacja, ale nawet ustalenie czy stwierdzone opóźnienie i zaburzenie rozwoju związane jest z zespołem MPDZ. Wynika to z niedojrzałości układu nerwowego, powodującego „fizjologiczną” obecność w tym wczesnym wieku wielu automatyzmów ruchowych, których dopiero przetrwanie poza okres fizjologicznego występowania staje się wyrazem patologii charakterystycznej dla MPDZ. Trudności te są szczególnie nasilone u dzieci urodzonych przedwcześnie. Powyższe względy wpływają na znaczne utrudnienia w diagnostyce tych zespołów a także na wczesne rokowanie rozwoju choroby.

     U dzieci z zespołem MPDZ stwierdza się często inne objawy uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Są to m.in.: napady padaczkowe ( ok. 35% dzieci), zaburzenia słuchowe (ok 25%), zaburzenia mowy (ponad 50%), zaburzenia widzenia( ok. 50%), zaburzenia zachowania na podłożu uszkodzeń motorycznych i psychicznych (ponad 50%).
Rozwój umysłowy większości oceniany jest jako prawidłowy lub nieznacznie upośledzony. Tylko u 1/3 dzieci z zespołem MPDZ stwierdza się istotne opóźnienie w rozwoju. Czasem należy mówić o tzw. pseudodebilizmie, czyli rzekomym niedorozwoju umysłowym (najczęściej w postaciach dyskinetycznych, z powodu trudności w ocenie IQ).

     Główne postacie MPDZ mają swoje charakterystyczne cechy i objawy w poszczególnych okresach wieku i rozwoju dziecka.


Obustronne porażenie kurczowe (diplegia). Postać ta zwiazana jest zazwyczaj z patologią okołoporodową. Około 50% dzieci jest wcześniakami lub dziećmi z niską i bardzo niską masą urodzeniową. Objawy spastyczności (nadmiernego napięcia mięśniowego) w początkowym okresie życia są trudne do dostrzeżenia. Z tych powodów, jak również tłumaczenia wcześniactwem ich opóźnionego rozwoju, rozpoznanie choroby ustalane jest stosunkowo późno (najczęściej w wieku około 9 miesięcy).

Obserwacja ułożenia tych dzieci i ich spontanicznej aktywności ruchowej wykazuje już od okresu niemowlęcego kilka charakterystycznych nieprawidłowości. W ułożeniu na plecach ruchy nóżek, zwłaszcza ruchy zginania są słabe i asymetryczne. Jedna z kończyn jest zgięta, skręcona na zewnątrz, druga również jest zgięta, ale zrotowana do wewnątrz. Często też dziecko układa się z kończynami dolnymi wyprostowanymi i zsuniętymi razem.

Gdy dziecko zdobędzie umiejętność obracania się wokół osi ciała, ruch ten nie odbywa się w sposób spiralny (najpierw głowa, potem obręcz barkowa, a następnie miednica), lecz tułów i kończyny dolne pozostają w jednej linii. W leżeniu na brzuchu, gdy dziecko podniesie głowę i oprze się na zgiętych ramionach, kończyny dolne ulegają wyprostowaniu i rozsunięciu. Niemożliwe jest wykonywanie nimi ruchów naprzemiennych, gdy więc dziecko pełza, odbywa się to wyłącznie za pomocą kończyn górnych.

Siadanie i siedzenie jest utrudnione. Dziecko siedzi z tułowiem wygiętym łukowato, musi się podpierać rękoma (reakcje równoważne rozwijają się późno), nogi ustawiają się w przywiedzeniu (stykają się ze sobą) i rotacji wewnętrznej, brak jest zgięcia bioder, a stopy zginają się podeszwowo. Jeśli dziecko opanuje pozycję klęczącą, jest to „klęk między nogami”. Uda są przywiedzione i skręcone do środka, stopy zazwyczaj ustawione asymetrycznie (jedna z nich zgięta grzbietowo, a druga podeszwowo).

 

Gdy dziecko osiąga etap, w którym stara się przejść w pozycję stojącą, nie jest w stanie w pełni wyprostować kończyn dolnych w stawach biodrowych i kolanowych. Stoi wiec z nogami skrzyżowanymi, a stopy nie opierają się w całości na podłożu. Dziecko najczęściej staje na palcach, jakkolwiek stopy mogą przyjmować również inne nieprawidłowe pozycje. Dziecku łatwiej jest biec niż iść powoli. Ze względu na zmniejszoną powierzchnię podparcia stóp i źle wykształcone reakcje równoważne często pada.

Z powodu dużego napięcia mięśni kończyn dolnych mogą z czasem wystąpić przykurcze przywodzicieli ud i ścięgien Achillesa oraz związane z tym deformacje kości stóp i stawów biodrowych. Z innych towarzyszących zaburzeń neurologicznych charakterystyczne jest występowanie zeza i innych wad wzroku. Rozwój umysłowy w większości mieści się w granicach normy, rzadko wykazując znaczniejsze zaburzenia.

     Porażenie połowicze (hemiplegia) związane jest zarówno z czynnikami przedurodzeniowymi (krwawienia, zatory i zawały łożyska), jak i okołoporodowymi (niedotlenienie). U części dzieci jest nabyte (zapalenia opon mózgowych, urazy). Dotyczy kończyny górnej i dolnej po tej samej stronie. Może być prawo lub lewostronny w zależności od tego, czy uszkodzenie zlokalizowane jest w prawej czy w lewej półkuli.

Niedowład kończyn występuje po przeciwnej stronie ciała od umiejscowienia uszkodzenia (w przypadku uszkodzenia prawej półkuli mózgu porażenie obejmuje lewe kończyny i odwrotnie). W większym stopniu zaburzenie występuje w kończynie górnej. Często objawy dostrzegane są najpierw przez matkę, która obserwując dziecko widzi stałą asymetrię ruchów i ułożenia kończyn, zwłaszcza kończyny górnej.

Dziecko najczęściej trzyma niedowładną rękę zaciśniętą w pięść, nie chwyta nią, nie potrafi przesunąć kończyny do linii środkowej ciała. To ostatnie uniemożliwia mu przekładanie zabawki z ręki do ręki oraz wkładanie ręki do ust. Jeśli opanuje umiejętność obracania się, ruchy te wykonuje przy udziale zdrowej połowy ciała, obracając się zawsze na niedokładną stronę. W leżeniu na brzuchu unosi górną część tułowia opierając się nie na dwóch, ale na jednej zdrowej kończynie.

Podczas siedzenia porażona nóżka jest zgięta i skręcona do wewnątrz. Chodzenie z podparciem, a następnie samodzielne cechuje „orientowanie się” na stronę zdrową. W miarę wzrostu dziecka asymetrie w ruchach i budowie ciała nasilają się. Często prowadzi to do skrzywienia kręgosłupa. Niedowładne kończyny rosną wolniej, dziecko niechętnie wykonuje nimi ruchy. Czucie porażonej strony ciała jest gorsze, co dodatkowo utrudnia rozwój ruchowy.

W tej postaci MPDZ często występuje padaczka. Rozwój umysłowy i mowy w większości przypadków jest prawidłowy.


Obustronne porażenie połowicze (hemiplegia bilatralis) związane jest w większości z przedporodowym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego lub zaburzeniami rozwojowymi mózgu. Jest to jedna z najczęstszych postaci. W tej postaci MPDZ nieprawidłowości objawiają się wkrótce po urodzeniu, a rozwój dzieci jest znacznie opóźniony. Często nie osiągają możliwości samodzielnego poruszania się, wymagają stałej opieki i przebywają na wózkach inwalidzkich.

Kończyny górne dziecko utrzymuje w zgięciu i przywiedzeniu, nadgarstki są stale zgięte z kciukiem schowanym w dłoni. Nóżki niemowlę utrzymuje zgięte, odwiedzione, jednak nie wykonuje nimi żadnych ruchów. Postęp w rozwoju ruchowym jest bardzo powolny. Wiele dzieci nie wychodzi poza etap leżenia na plecach. W związku z długo utrzymującymi się odruchami, każde pochylenie głowy do przodu powoduje zgięcie kończyn górnych i wyprost dolnych, odchylenie jej do tyłu- wyprost górnych przy jednoczesnym zgięciu dolnych.

Nierzadkie są objawy uszkodzenia narządu wzroku (upośledzenie widzenia, oczopląs). Zaburzenia tzw. „rzekomoopuszkowe” są przyczyną upośledzenia aktu ssania, a później aktów gryzienia i żucia, jak również zaburzeń artykulacyjnych, dających upośledzenie rozwoju mowy. Rozwój umysłowy dzieci jest znacznie zaburzony, u dużej liczby występuje padaczka. Często ma ona postać napadów zgięciowych (zespół Westa).


Postać móżdżkowa (ataktyczna) występuje najrzadziej i jest spowodowana zaburzeniami rozwojowymi oraz uszkodzeniami móżdżku. Występujące zaburzenia określa się jako “bezład” (ataksję) móżdżkowy. Są nimi zaburzenia koordynacji ruchów, zaburzenia równowagi, drżenia zamiarowe, niemożność dostosowania siły i zakresu ruchów do potrzeb oraz wykonywania szybkich, naprzemiennych ruchów.

W okresie niemowlęcym dzieci są wiotkie, wykazują znaczne opóźnienie rozwoju reakcji prostowania. Gwałtowna zmiana pozycji dziecka wyzwala grubofaliste drżenie. Zaburzenia koordynacji ruchów w kończynach górnych ujawniają się, gdy dziecko próbuje chwytać. Zaburzenia koordynacji ruchów tułowia powodują, że podczas siedzenia podpierają się rękami, a gdy zaczynają stawać i chodzić, robią to wyłącznie wtedy, gdy mogą się czegoś trzymać lub o coś opierać. Chód jest niepewny z kompensacyjnym, szerokim rozstawieniem nóg. Typowe są również zaburzenia mowy (mowa spowolniała i skandowana).

     Najczęstszą przyczyną pozairamidowej postaci MPDZ są zespoły hiperbilirubinemii noworodka.

Podwyższony poziom bilirubiny – oprócz uszkodzenia czynności okolic mózgu, zwanych jądrami podkorowymi, regulującymi dowolne ruchy wykonywane przez człowieka – może także wywołać niedosłuch. Tę postać MPDZ spotyka się ostatnio rzadziej, co jest spowodowane postępem w zakresie zapobiegania i leczenia zaburzeń związanych z niezgodnościami w zakresie czynnika Rh i głównych grup krwi.

 

Charakter ruchów pozapiramidowych jest różnorodny- ruchy dystoniczne, atetotyczne (bezładne), pląsawicze, przy czym w większości występują one w postaci mieszanej, jako ruchy atetotyczno-pląsawicze. Do postaci o szczególnie niepomyślnym rokowaniu należą te, w których zaburzenia pozapiramidowe przejawiają się niezależnymi od woli zmianami w napięciu mięśniowym o gwałtownym charakterze (postać dystoniczna).

W okresie niemowlęcym dzieci z dyskinetyczną postacią MPDZ są hipotoniczne, zwłaszcza gdy leżą na plecach oraz mało ruchliwe. Wiele z nich ma objawy świstu przy oddychaniu, trudności w ssaniu, ulewają. Stopniowo lub nagle, po przebyciu jakiejś choroby, ujawniają się uogólnione, niezależne od woli stany wzrostu napięcia mięśniowego. Ze względu na częste współistnienie uszkodzeń nerwu słuchowego, u wielu dzieci występuje niedosłuch lub głuchota. Poziom rozwoju umysłowego dzieci z tą postacią MPDZ jest w większości prawidłowy.

     Obok scharakteryzowanych wyżej „czystych” postaci MPDZ spotyka się dzieci z zaburzeniami neurologicznymi łączącymi w sobie objawy dwóch lub większej liczby postaci. Postaci mieszane stanowią najliczniejsza grupę w zespole mpdz, gdyż uszkodzenie mózgu często zaburza współdziałanie między wieloma jego strukturami. Stopień nasilenia zaburzeń zależy nie tylko od miejsca uszkodzenia mózgu, ale także od rozległości i ciężkości tego uszkodzenia. Dotyczyć to może łączenia się postaci spastycznych- obustronnego porażenia kurczowego, z objawami jedno- lub dwustronnego porażenia połowiczego. Wśród tych mieszanych postaci skrajnie ciężką jest postać MPDZ ze sztywnością. U dzieci z tym zaburzeniem od wczesnych miesięcy życia obserwuje się odgięciowe ułożenie głowy, znacznie wzmożone napięcie określonych grup mięśni. Inną postacią mieszaną jest niedowład kurczowy z niezbornością (diplegia atactica). Postać ta spotykana jest głównie u wcześniaków z wodogłowiem pokrwotocznym.

     Pomoc dzieciom z mózgowym porażeniem niosą specjaliści kilku dyscyplin medycznych. Diagnostą wiodącym jest w tych przypadkach neurolog, oceniający zmiany w mózgu. Niezbędne są również konsultacje ortopedyczne, z uwagi na możliwość wystąpienia w niektórych przypadkach zwichnięć w obrębie stawów biodrowych albo nieprawidłowości w obrębie układu kostnego. Lekarze ortopedzi decydują o doborze sprzętu rehabilitacyjnego i zastosowaniu odpowiednich zabiegów profilaktycznych.

Rehabilitacja ruchowa dzieci z mózgowym porażeniem ma na celu: ograniczenie negatywnych skutków spowodowanych unieruchomieniem, uaktywnienie nerwowo-mięśniowe porażonych części ciała, usprawnienie części zdrowych, aby w maksymalnym stopniu przejęły funkcje kompensacyjne, oraz wyrobienie ważnych umiejętności życiowych.

 

Wśród metod usprawniania ruchowego najczęściej wymienia się: metody Vojty, Bobath, Petö, skafandra kosmicznego oraz hipoterapię. Ponadto ćwiczenia prowadzone w wodzie i ciepłym piasku sprzyjają rozluźnianiu mięśni. Należy jednak podkreślić, że szeroko rozumiana rehabilitacja dzieci z mózgowym porażeniem nie może ograniczać ich potrzeb psychicznych, szczególnie poczucia bezpieczeństwa. Nie można także zakłócać normalnego trybu życia nie tylko niepełnosprawnego dziecka, ale i całej jego rodziny.


Powyższe, bardzo ogólne przedstawienie najważniejszych problemów występujących w zespole MPDZ nie uwzględnia jeszcze wielu innych.

     Zagadnieniom zapobiegania występowaniu niesprawności ruchowej u tych dzieci, zapewnienia właściwej, wielospecjalistycznej pomocy dziecku niepełnosprawnemu oraz całej jego rodzinie, możliwościom wczesnego rozpoznawania i leczenia należałoby poświęcić osobne, obszerniejsze doniesienia.
 

Opracowanie: BW

 

Komentarze

dodał: ~Gość | 2013-11-06 10:58:18

https://www.facebook.com/pages/Centrum-Rehabilitacji-Dzieci-i-M%C5%82odzie%C5%BCy-Marzenia/476919249050760 CENTRUM REHABILITACJI DZIECI I MŁODZIEŻY MARZENIA

dodał: ~ka.fra | 2012-12-04 02:38:13

Witam serdecznie, Jestem studentką IIgo roku studiów magisterskich na kierunku fizjoterapia (Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu). Moja praca dyplomowa dotyczy oceny terapii dzieci dotkniętych mózgowym porażeniem - na potrzebę tej pracy powstała poniższa ankieta dla Rodziców. Jest ona anonimowa, a jej wyniki wykorzystywane będą jedynie na rzecz pracy. Będę bardzo wdzięczna za pomoc wszystkim Rodzicom, którzy poświęcą chwilę na jej wypełnienie, z góry bardzo dziękuję. Link do ankiety: https://docs.google.com/spreadsheet/vie ... RG92Rnc6MQ

dodał: ~Gość | 2012-08-31 21:41:51

Jestem mamą 7 letniego chłopca z mpdz. Nie widziałam jeszcze lekarza, który by dobierał sprzęt rehabilitacyjny. W naszym kraju brak jest wielospecjalistycznej pomocy dziecku niepełnosprawnemu. Radź sobie rodzicu sam!!! Pomoc otrzymasz jak jesteś nierobem i alkoholikiem!!!

dodał: ~Gość | 2011-06-02 19:01:39

Witam, Jestem studentką fizjoterapii . Piszę pracę magisterska na temat mózgowego porażenia dziecięcego. Zwracam się z ogromną prośbą o wypełnienie ankiety dotyczącej czynników ryzyka, rehabilitacji itp. Ankieta kierowana jest do opiekunów, rodziców dzieci z MPDz. Ankieta oczywiście jest anonimowa. Z góry dziękuje wszystkim za wypełnienie ankiety. oto link do mojej ankiety :http://www.ankietka.pl/ankieta/62822/mozgowe-porazenie-dzieciece.html

dodał: ~Gość | 2011-01-08 22:05:13

Witam, Jestem studentką III roku fizjoterapii w PWSZ w Tarnowie. Piszę pracę licencjacką na temat mózgowego porażenia dziecięcego. Zwracam się z ogromną prośbą o wypełnienie ankiety dotyczącej czynników ryzyka, rehabilitacji itp. Ankieta kierowana jest do opiekunów, rodziców dzieci z MPDz. Ankieta oczywiście jest anonimowa. Z góry dziękuje wszystkim za wypełnienie ankiety. Pozdrawiam. A oto link do ankiety: http://www.ankieter.pl/wypelnij/ankiete/id/4512/