Wiele leków można dzisiaj kupić w aptece bez recepty. Obok wszelkiego rodzaju witamin, szamponów leczniczych i preparatów ziołowych, największym powodzeniem cieszą się leki przeciwbólowe i preparaty stosowane w przypadku banalnych przeziębień. Można je kupić nie tylko w aptece, ale nawet w zwykłych sklepach.
Możliwość zaopatrzenia się w leki bez udziału lekarza pozwala obu zainteresowanym stronom zaoszczędzić czas. Pacjent nie musi stać w kolejce po numerek z byle katarem lub bólem głowy, lekarz może więcej czasu poświęcić poważniejszym schorzeniom. Jest jednak i druga strona medalu. Leki, nawet te bez recepty, mają pewne działania niepożądane, czasami groźne dla zdrowia, a nawet życia. Występowaniu tych efektów ubocznych sprzyja przedawkowanie leku.

Na pewno każda z czytających ten tekst osób nie raz przyjmowała leki przeciwbólowe, czy leki na przeziębienie, bez konsultacji z lekarzem. Prawdopodobnie część z nas zna możliwe efekty uboczne tych leków, choćby z ulotek. Niestety znacznie mniejszy procent orientuje się, jaką konkretnie substancje czynną zawiera dany specyfik. Jest to bardzo istotna wiedza, ponieważ na rynku dostępne są preparaty pod różnymi nazwami, zawierające tę samą substancję leczniczą, nierzadko w jednakowej dawce. Dość często dochodzi do sytuacji, w której osoba cierpiąca na ból głowy łyka kilka tabletek X, a następnie jeszcze dwie tabletki Y, ponieważ ból nie ustąpił po pierwszym leku. Może się okazać, że oba leki, X i Y, zawierały na przykład paracetamol. Jest to jeden z mechanizmów, w jakim bardzo często dochodzi do przedawkowania leków.

 

Leki przeciwbólowe i preparaty „na przeziębienie” zawierają albo paracetamol, albo któryś z niesterydowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). W skład preparatów „na przeziębienie” bardzo często wchodzi także pseudoefedryna i kwas askorbinowy.
Najpopularniejszy na rynku jest paracetamol. Mechanizm jego działania nadal pozostaje niewyjaśniony, znane są za to efekty. Substancja ta obniża temperaturę i działa przeciwbólowo. Jest to lek stosunkowo bezpieczny, w przeciwieństwie do innych leków przeciwbólowych nie uszkadza błony śluzowej żołądka. Nie wpływa też gęstości krwi. Duże dawki są jednak szkodliwe dla wątroby. W przypadku przedawkowania w ciągu 24 godzin można podać specjalną odtrutkę. Po upływie doby jedynym ratunkiem przed śmiercią jest przeszczep wątroby.

Do grupy NLPZ należy wiele substancji: diklofenak, indometacyna, naproxen, ibuprofen, ketoprofen, metamizol a także wszystkim dobrze znana aspiryna, czyli kwas acetylosalicylowy. Wszystkie te leki blokują powstawanie prostaglandyn. Podrażniając one odpowiednie receptory, wywołują ból, powodują podnoszą temperaturę, przyczyniają się do rozwoju stanu zapalnego. NLPZty działają więc przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie. Dodatkowo wszystkie leki z tej grupy zmniejszają lepkość naszej krwi. Każdy niesterydowy lek przeciwzapalny działa na cztery wymienione wyżej sposoby. Poszczególnymi substancje różnią się jednak między sobą siłą konkretnych działań. Na przykład, metamizol ma bardzo silne działanie przeciwbólowe, diklofenak przeciwzapalne a kwas acetylosalicylowy wyjątkowo silnie wpływa na lepkość krwi.
W niektórych chorobach wskazane jest utrzymywanie krwi w stanie rzadszym niż normalny. Po zawale, po udarze mózgu, w przypadku uogólnionej miażdżycy chory przyjmuje na stałe preparaty zawierające kwas acetylosalicylowy. Należy jednak zawsze uważać, aby nie przedobrzyć i nie spowodować krwawienia.

Wspomniane prostaglandyny są bardzo istotne w nerkach i błonie śluzowej żołądka. Jeśli jest ich za mało, może dojść do uszkodzenia nerek lub do powstania wrzodów żołądka czy dwunastnicy. Brak prostaglandyn w oskrzelach może wywołać ich skurcz. U osób cierpiących na astmę może to być bardzo niebezpieczne.
Leki z opisywanej grupy mogą hamować działanie innych leków, na przykład tych stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego.
Kolejnym częstym składnikiem leków sprzedawanych bez recepty jest pseudoefedryna. Substancja ta zmniejsza obrzęk błony śluzowej nosa i rozszerza oskrzela. Używając bardziej praktycznego języka, przynosi ulgę w katarze i ułatwia oddychanie. Dodatkowo, pseudoefedryna poprawia nasz nastrój. Oczywiście i z tym lekiem trzeba uważać. Sympatykomimetyki, do tej grupy należy omawiana substancja, wpływają też na nasze serce i naczynia Mogą podnosić ciśnienie tętnicze i przyspieszać rytm serca. Nietrudno domyślić się, że istnieje duża grupa ludzi, u których to działanie może być bardzo szkodliwe. Nawet u zdrowego, młodego człowieka, przedawkowanie pseudoefedryny może spowodować zaburzenia rytmu serca.

Skoro leki sprzedawane bez recepty mogą być tak niebezpieczne, powstaje pytanie, czy naprawdę możemy je sami stosować. Oczywiście tak. Należy tylko zachować umiar i ostrożność. Nie wolno mieszać leków, które mają takie samo działanie. Gdy kupujemy nowy lek, sprawdźmy, jaki jest jego skład (zawsze pod nazwa handlową widnieje nazwa substancji leczniczej zapisana pochyłą czcionką). Sprawdźmy, jaka dawka leku jest zawarta w jednej tabletce. Weźmy też sobie do serca zdanie powtarzane na koniec każdej reklamy leku:„przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki dołączonej do opakowania bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą”.

ü U dzieci przeciwgorączkowym lekiem z wyboru jest paracetamol
ü Absolutnie nie wolno podawać dzieciom kwasu acetylosalicylowego! Może wywoływać zespół Reya – ciężką encefalopatię (uszkodzenie mózgu).
ü Aspiryna może wywołać reakcje uczuleniową podobną do ataku astmy. Lepiej nie podawać jej alergikom.
ü Metamizol działa bardzo silnie przeciwbólowo a także spazmolityczne – czyli rozkurcza mięśnie. Jest to dodatkowy atut przy bólach menstruacyjnych.
ü Diklofenak działa silnie przeciwzapalnie i spazmolitycznie. Często i z powodzeniem stosowany w postaci maści przy urazach sportowych, bólach mięśniowych itp.
ü Jeśli jesteś w ciąży, zanim zastosujesz jakikolwiek lek przeciwbólowy, zasięgnij rady lekarza.
ü Większości opisywanych wyżej leków nie należy stosować w czasie karmienia piersią, powodują gorzki smak mleka.
ü Upewnij się, że WSZYSTKIE leki znajdują się poza zasięgiem dzieci.