Gdy boli głowa...11-08-2011

     Bóle głowy należą do najczęstszych dolegliwości nękających ludzi i są częstym powodem wizyt u lekarza. Bóle głowy mogą mieć różną intensywność, umiejscowienie i charakter bólu. I choć ból głowy często utożsamiany jest z migreną, nie zawsze jest to prawda. Generalnie rzecz ujmując bóle głowy można podzielić na objawowe, czyli wtórne oraz na samoistne, czyli pierwotne.

     Bóle głowy objawowe (wtórne)

     Wtórne bóle głowy występują jako objaw innej choroby i ustępują, gdy wyleczona zostaje choroba podstawowa. Mogą one towarzyszyć choćby przeziębieniom, ale często bywają objawem o wiele poważniejszych schorzeń, często o charakterze przewlekłym. Mogą dotyczyć nie tylko układu nerwowego, ale również układu krążenia, mogą być związane z chorobami narządu wzroku, zębów, chorobami z kręgu laryngologicznych, mogą też być konsekwencją zatruć i urazów.

     Jeśli chodzi o układ nerwowy, to bóle głowy mogą być objawem zapaleń lub uszkodzeń nerwów czaszkowych. Stosunkowo częsta jest np. neuralgia nerwu twarzowego lub trójdzielnego, które częściej występują u kobiet i charakteryzują się silnymi napadowymi bólami w obszarze unerwianym przez dany nerw, które trwają 1-2 minuty i powtarzają się kilka do kilkunastu razy dziennie. Bóle głowy z towarzyszącą sztywnością karku (czyli niemożnością przygięcia brody do klatki piersiowej), wysoka gorączką, dreszczami, nudnościami i wymiotami występują w przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Bóle głowy mogą towarzyszyć również guzom mózgu, aczkolwiek guzy mózgu najczęściej zaczynają się od innych objawów neurologicznych, np. od porażeń, napadów padaczkowych czy ubytków w polu widzenia. Jednakże pojawianie się nagłego bólu głowy u ludzi po 40 roku życia z towarzyszącymi wymiotami może sugerować takie rozpoznanie.

     Bóle głowy mogą być objawem schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Przykładem może być tu zapalenie tętnicy skroniowej (zwane również chorobą Hortona). W przebiegu tego schorzenia w obrębie naczyń tętniczych głowy, głównie w okolicy skroniowej tworzą się stany zapalne. Choroba często ma charakter napadowy. Atakom bardzo silnego bólu głowy, na ogół jednostronnego, obejmującego oczodół i jego okolice oraz skroń, trwającym od 15 do 180 minut, mogą towarzyszyć inne objawy takie jak m. in. przekrwienie spojówek, łzawienie, uczucie zatkania nosa, pocenie okolicy czołowej lub połowy twarzy, zwężenie źrenicy, opadnięcie i/lub obrzęk powieki.

     Bóle głowy nierzadko bywają objawem nadciśnienia tętniczego. Pojawiają się, gdy ciśnienie rośnie skokowo lub jego wartość jest bardzo wysoka. Charakterystyczne dla tego rodzaju bólów głowy jest to, że odczuwane są one zwykle w okolicy potylicy i ustępują po obniżeniu ciśnienia krwi.

     Z przyczyn okulistycznych wymienić należy nierozpoznane wady wzroku oraz jaskrę, czyli chorobę będącą skutkiem podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego. Bóle głowy mogą być skutkiem schorzeń zębów, najczęściej zmian ropnych i zgorzeli. Najczęściej dotyczy to bólu umiejscowionego przy zatoce szczękowej, z którą sąsiadują zęby trzonowe. Bóle głowy o charakterze ucisku, nasilające się w godzinach przedpołudniowych mogą towarzyszyć także ostrym zapaleniom innych zatok przynosowych. Ból głowy może również mieć charakter pourazowy, może towarzyszyć zmianom zwyrodnieniowym kręgosłupa szyjnego, a także być skutkiem zatruć czy stosowania używek. Szczególnie szkodliwe są substancje takie jak tlenek węgla, benzen i nitrobenzen (zawarte w farbach i lakierach), alkohol etylowy i metylowy, nikotyna oraz ołów.

     Bóle głowy samoistne (pierwotne)

     Samoistne bóle głowy stanowią chorobę samą w sobie. Przykładem jest tu migrena oraz tzw. napięciowe bóle głowy.

     Migrena częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Przyczyna choroby nie jest wciąż poznana, nie mniej jednak wydaje się (ze względu na rodzinne występowanie), że ma ona pewne uwarunkowania genetyczne. Migrenowy ból głowy najczęściej jest jednostronny i towarzyszą mu nudności, wymioty, zaburzenia w widzeniu, nadwrażliwość na światło, dźwięk lub zapach. Napad może trwać od kilku do kilkudziesięciu godzin.

     Bóle głowy typu napięciowego są najczęściej występującym rodzajem samoistnego bólu głowy. Dolegliwość ta najczęściej dotyka osoby w wieku dojrzałym, ale może zdarzyć się również u dzieci. Kobiety chorują częściej niż mężczyźni. Ból o na ogół małym lub średnim natężeniu może trwać różnie długo, od kilku godzin do kilku dni, miesięcy a nawet lat. Zazwyczaj ból jest obustronny, o różnej lokalizacji, np. w tyle głowy, w okolicy karku, jak również w okolicy czoła czy skroni. W czasie trwania ból może zmieniać miejsce i stronę. Najczęściej jest odczuwany jako tępy, często ściskający o charakterze "obręczy" czy "ciasnej czapki", rzadziej może mieć charakter rozpierający czy kłujący. Na ogół nie towarzyszą mu inne objawy. Przyczyny tego typu bólów są złożone. Uważa się, że może to być stres, emocje, brak snu, przemęczenie, zmiany atmosferyczne, nadużycie alkoholu. Ból napięciowy może też być wywołany przez czynniki fizyczne, np. niewygodną pozycję np. nadmierne pochylanie głowy podczas czytania, co sprzyja napinaniu mięśni i pojawieniu napięciowego bólu głowy.

     Leczenie

     Pamiętać należy, że bóle głowy mogą być jednym z wielu objawów innych bardziej złożonych schorzeń i w zawsze wymagają specjalistycznej diagnostyki i leczenia choroby podstawowej. Doraźne leczenie tych bólów polega na podawaniu ogólnodostępnych środków przeciwbólowych, jak aspiryna czy paracetamol.

     Jeśli chodzi o samoistne bóle głowy, to leczenie migreny bywa trudne i zawsze powinno być prowadzone pod kontrolą neurologa. Oprócz aspiryny i paracetamolu, stosuje się inne, silniej działające niesterydowe leki przeciwzapalne, a w trudniejszych przypadkach tzw. triptany. Poza tym należy pamiętać o prowadzeniu zdrowego stylu życia, który jeśli nie pomoże przeciwdziałać napadowi migrenowemu, to na pewno znacznie go osłabi.

     W przypadku bólów napięciowych również bardzo istotny jest higieniczny tryb życia, unikanie sytuacji stresowych, zapewnienie sobie wygodnych warunków pracy. Pomocne bywają też okłady i masaże, oraz środki przeciwbólowe, podobnie jak w migrenie. W tym przypadku również pamiętać należy, że leczenie nie powinno być prowadzone na własną rękę i wymaga konsultacji z lekarzem. Jest to bardzo istotne z uwagi na możliwość powstania tzw. „bólów głowy z odbicia”. Zjawisko polega na tym, że początkowo leki przeciwbólowe mogą przynosić ulgę, co skłania do ich częstego stosowania. Po pewnym czasie jednak występuje paradoksalne zjawisko nasilania się bólów pod wpływem leku. Ból staje się codzienny, charakterem przypomina ból głowy typu napięciowego. Mimo stosowania coraz silniejszych leków przeciwbólowych ból wciąż powraca. Tworzy się mechanizm „błędnego koła”. Z czasem dołącza się drażliwość, bezsenność, depresja. Ponadto nadużywanie leków przeciwbólowych może prowadzić do rozwoju chorób żołądka i dwunastnicy, wątroby i nerek. Dlatego też leki przeciwbólowe powinny być stosowane z umiarem i pod kontrolą lekarską.

 

Opracowanie: UT

Czytaj także:

Migreny, bóle głowy !

Kręgosłup - oś naszego ciała, jego zmiany zwyrodnieniowe i stany chorobowe.

Tajemnica bólu. Czym jest ból?

BEZSENNOŚĆ

Udarowe uderzenia!

Domowe sposoby na przeziębienia!

Co trzeba wiedzieć o chorobach zatok?

Stres - przyjaciel czy wróg?