Gdy boli, a gorączka spać nie daje? czyli jak leczyć się ?z głową?.01-01-1970

Gdy boli, a gorączka spać nie daje… czyli jak leczyć się „z głową”.

Kiedy dopada nas przeziębienie lub coś zaczyna boleć, w pierwszym odruchu próbujemy leczyć się sami. Sięgamy po pospolite leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, doskonale znane z reklam. Ostatnimi laty dostępność takich preparatów znacznie się zwiększyła i w tej chwili można je kupić praktycznie wszędzie: w kiosku, supermarkecie czy na stacji benzynowej. Ale zanim zaczniemy leczyć się samodzielnie warto pamiętać o kilku zasadach, tak by przyjmowane leki nie zaszkodziły naszemu zdrowiu.
Miejsca gdzie sprzedawane są leki OTC (over the counter- bez recepty) nie podlegają (w przeciwieństwie do aptek) przepisom dotyczącym prawidłowego przechowywania produktów medycznych. Leki OTC powinny być przechowywane w temperaturze 15-25 stopni. Inaczej nikt nie zagwarantuje, że ich skład chemiczny nie uległ jakimś modyfikacjom, które mogą mieć szkodliwy wpływ na nasze zdrowie. Lepiej wiec zrezygnować z kupowania, gdy widzimy, że opakowanie z lekiem leży na wystawie, poddane promieniom słonecznym, opakowanie jest zniszczone czy nosi ślady wody. Ponadto osoby sprzedające nam te leki, bez wykształcenia farmaceutycznego, nie są w stanie ostrzec nas przed skutkami nieprawidłowego ich stosowania. Upewnić, że ich używanie jest dla nas wskazane czy nawet bezpieczne. Jeśli więc mamy jakieś wątpliwości lepiej zapytać się lekarza czy farmaceuty lub dokładnie przeczytać ulotkę dołączoną do każdego opakowania.
Do najczęściej stosowanych leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych, które możemy kupić bez recepty, należy paracetamol i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).
Paracetamol jest jednym z podstawowych leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych (nie działa przeciwzapalnie). Jest zalecany u dzieci i pacjentów cierpiących z powodu choroby wrzodowej. Ale u niektórych osób może wywołać objawy niepożądane, a w przypadku przedawkowania może prowadzić do uszkodzenia wątroby i nerek. Ryzyko przedawkowania zwiększa się, gdy przyjmujemy różne preparaty (np. równocześnie przeciwbólowe i przeciw przeziębieniu), nie zdając sobie sprawy, że tak naprawdę wszystkie zawierają ten sam lek. Warto wiedzieć, że maksymalna dawka paracetamolu, jaką może przyjąć na dobę dorosła osoba wynosi 4 gramy (czyli np. 8 tabletek po 500mg). Dawki dla dzieci są uzależnione od ich wieku i masy ciała (paracetamol u dzieci jest metabolizowany nieco inaczej i stąd dużo mniejsze ryzyko uszkodzenia wątroby). Podstawowym błędem popełnianym przez rodziców jest podawanie zbyt małej dawki lub zbyt rzadko, co sprawia, że jego stosowanie bywa nieskuteczne. Dlatego należy przeczytać ulotkę lub skonsultować się z lekarzem w sprawie dokładnego dawkowania. Paracetamol podlega tzw. „efektowi pułapowemu”, co oznacza, że powyżej pewnej dawki (dla dorosłych powyżej 1 grama) jego działanie przeciwbólowe nie zwiększa się. Leku tego nie wolno przyjmować osobom z uszkodzeniem nerek i wątroby, chorującym na nadciśnienie i niedokrwistość, uczulonym na paracetamol. Stosując go jako lekarstwo na „kaca” (szczególnie w połączeniu z aspiryną- kwasem salicylowym) można doprowadzić do ciężkiego uszkodzenia funkcji nerek i wątroby. Paracetamol często wchodzi w skład złożonych preparatów o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym (zawierających dodatkowo m.in. kofeinę, kodeinę, propyfenazon), które należy stosować z dużą ostrożnością ze względu na ich silniejsze działanie i możliwość skutków ubocznych jako reakcja na obecność dodatkowych substancji.
Dostępne leki zawierające paracetamol jako substancję czynną: Apap, Acenol, Calpol, Dolores, Panadol, Codipar,  Efferalgan, Coldrex, Febrisan, Fervex, Gripex, Grypolek, Grypostop, Solpadeine, Saridon, Tabcin, Tylenol (oraz wiele innych!).

Innymi lekami, które często wykorzystujemy w walce z bólem czy przeziębieniem są niesteroidowe leki przeciwzapalne. Jest to duża, niejednorodna grupa leków, która oprócz działania przeciwgorączkowego i przeciwbólowego, charakterystycznego dla paracetamolu ma dodatkowe właściwości przeciwzapalne. Do grupy NLPZ zaliczamy m.in.: pochodne kwasu acetylosalicylowego (Polopiryna, Bestpirin, Aspiryna, Upsarin C, Scorbolamid, Acesan, Asprocol), preparaty ibuprofenu (Ibuprom, Brufen, Ibum, Ibufen), preparaty naproxenu.
Leki te działają skutecznie w przygodnych bólach, ale nie powinny być stosowane przewlekle ze względu na duże ryzyko działań niepożądanych a także na tzw. „efekt odbicia”, czyli paradoksalne powstawanie lub nasilanie bólu po zastosowaniu środka przeciwbólowego. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi są zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, jak nudności, ból brzucha (często powoduje to ponowne przyjęcie leku, co tylko nasila dolegliwości). Jest to szczególnie istotne wśród starszych osób, które częściej przyjmują preparaty NLZP, ale ze względu na wiek są także znacznie bardziej narażone na wystąpienie krwawień z przewodu pokarmowego. Zmiana formy leku (na czopki doodbytnicze czy zastrzyki) NIE powoduje zmiany częstości występowania objawów ubocznych. Jedynie miejscowe stosowanie NLPZ, w formie maści i żeli, odznacza się znikomą liczbą objawów niepożadanych. Nie wolno zażywać NLPZ w chorobie wrzodowej (nawet ich krótkotrwałe przyjmowanie zwiększa ryzyko wystąpienia krwawienia z przewodu pokarmowego) ani w razie uczulenia (wysypka, zaczerwienienie, swędzenie, uczucie duszności). Pochodne kwasu salicylowego działają na proces krzepnięcia krwi (co jest wykorzystywane w profilaktyce zakrzepów, zawału i udaru- podawane są niewielkie dawki), co przy przyjmowaniu dużych dawek leku może prowadzić do nadmiernych krwawień. Podawanie dzieciom w trakcie infekcji kwasu acetylosalicylowego (aspiryny, polopiryny) może spowodować powstanie tzw. zespołu Rey’a (ciężki obrzęk i uszkodzenie wątroby), stąd uznaje się, że dzieciom do 12 roku życia nie wolno w ogóle podawać tej grupy leków. Preparaty będące pochodnymi pirazolonu, takie jak Piramidon, Pyralgina, Gardan, Pabialgin, nadal dostępne na naszym rynku (choć są to leki silnie toksyczne!) nie powinny być w ogóle stosowane!
Jeśli stosujemy leki przeciwzapalne bez konsultacji z lekarzem, dla własnego zdrowia warto przestrzegać kilku zasad.
Nie należy stosować jednocześnie kilku różnych niesterydowych leków przeciwzapalnych. Sprzyja to znacznemu wzrostowi ryzyka powikłań.
Z podobnych względów nie powinno się zmieniać leku na inny, kiedy w ciągu kilku pierwszych dawek nie widzimy poprawy. Potrzeba czasu, aby dany lek mógł osiągnąć we krwi stężenia zapewniające skuteczne działanie.
Nie należy równocześnie stosować NLPZ i leków zobojętniających i hamujących wydzielanie kwasu solnego, ponieważ może to zamaskować objawy uszkodzenia błony śluzowej żołądka.
Długoterminowa terapia NLPZ może być stosowana tylko pod kontrolą lekarską.

Opracowanie BW